فهرست بلندى از اين قبيل آثار را در مدخل «مواليد» از كتاب شريف الذريعة مى‌توان ملاحظه كرد. استاد حسينى جلالى نيز در مقدّمه كتاب تاريخ اهل البيت:[١]، فهرستى از مؤلّفاتى كه در موضوع تاريخ اهل بيت:، به همين معناى بيان تاريخ ولادت و وفات و برخى جزئيات ديگر نوشته شده، به دست
داده است.[٢]

اين، جز آن مواردى است كه در آثار دعايى شيعه، مانند: مصباح المتهجّد، نزهة الزاهد، اقبال الاعمال و آثار ديگر همين تقويم‌هاى درج شده و آداب و آثار آن، شرح داده شده است. ابن‌طاووس (م ٦٦٤ ق) كتابى با نام التعريف بالمولد الشريف (در تواريخ پيامبر و اهل بيت:) داشته است كه متأسّفانه برجاى نمانده است؛ امّا در اقبال، از آن ياد و نقل كرده است.[٣]

در اين زمينه، برخى از آثار تقويمى كهنى نيز برجاى مانده است كه نمونه آن، زيج مفرد، از محمّد بن ايّوب طبرى شيعى از قرن پنجم است.

در اين آثار، بجز اعياد رسمى و برجسته، تواريخ مربوط به ولادت و وفات امامان، و برخى از شخصيت‌هاى محبوب شيعه، مانند: حمزه، جعفر بن ابى طالب، ابو طالب، خديجه و ديگران آمده است. در برابر، براى اظهار شادمانى، تواريخ برخى از افراد نامحبوب هم درج شده كه از آن جمله، تاريخ سقوط امويان و يا كشته شدن يزيد و... .

اين نوشته‌ها را بايد از آنچه درباره ولادت پيامبر٦ نوشته شده و بخصوص اهل سنّت از قرن هفتم به بعد در اين باره تأليف كردند، جدا كرد؛ گرچه در اين نوشته، اختلاف نظرها دربارۀ تاريخ ولادت پيامبر خدا٦ آمده است.[٤]

دربارۀ برخى از اين تواريخ بايد گفت كه به شدّت، اختلافى است و اين اختلاف، از همان آغاز وجود داشته و امرى عادى و طبيعى بوده است. اين، در حالى است كه علم تاريخْ به معناى اصيل آن،يعنى دانستن تاريخ ولادت و وفات، جزء علوم اصيل عربى و سنّت تاريخ‌نگارى اسلامى از آغاز شكل‌گيرى اين علم در دنياى اسلام است.

علم اختلاف تواريخ، خود دانشى است كه راه‌هاى خاصى براى تعيين تاريخ درست دارد؛ هر چند به صورت منظّم و روشمند تاكنون در اين باره چيزى نوشته نشده است. اين مسأله، درباره راويانْ دنبال شده

[١]. اين اثر، به عنوان يك اثر رسمى از يك عالم بزرگ شيعه، بايد كهن‌ترين كتاب در اين زمينه باشد. از قضا نسخه‌اى از آن كه در سال ٣٩١ ق، كتابت شده دو سال بعد از تأليف و ٢٢ سال پيش از درگذشت شيخ مفيد موجود و به صورت عكسى (به كوشش سيّد محمّد حسينى جلالى) چاپ شده است.

[٢]. شمارى از اين رسائل را مرحوم آية الله‌ مرعشى نجفى، تحت عنوان مجموعه نفيسه (قم: بصيرتى، ١٣٩٦ق) چاپ كرد كه عبارت است از: تاريخ الأئمّة (ابوالثلج بغدادى)، مسار الشيعة (شيخ مفيد)، تاج المواليد (طبرسى)، ألقاب الرسول و عترته (از بعضى از قدماء)، توضيح المقاصد از شيخ بهايى (بعدها درباره اين آثار، مطالب بيش‌ترى منتشر و برخى هم به صورت انتقادى
چاپ شدند).

[٣]. اين اثر، به چندين نفر، از جمله: نصر بن على جهضمى، امام رضا٧، احمد بن محمّد فاريابى، ابن ابى الثلج بغدادى و ابن خشاب، منسوب شده است و آقاى جلالى در مقدّمه، از اين انتساب‌ها سخن گفته، و اصل آن را از جهضمى همراه افزوده‌هايى از ديگران مى‌داند.

[٤]. البته در اين فهرست ـ كه شامل ٩٣ عنوان كتاب است ـ آثار جديد نيز در كنار آثار كهن آمده است؛ گرچه حق آن بود كه آثار كهن ـ كه بر اساس همان رويه قديمى و با هدف تبيين تاريخ تولّد و وفات و برخى از جزئيات ديگر از جمله ياد از اولاد امامان: بود ـ مستقل فهرست مى‌شدند.