١. بعضی از این روایات، سهو در نماز پیامبر٦ را در نماز ظهر (ح٢ و ٣)، بعضی در نماز عصر (ح٥، ٦ و ٨) و بعضی مردد بین ظهر و عصر (ح١ و ٤) ذکرنموده‌اند و در برخی دیگر، اصلاً معلوم نیست که سهو پیامبر در کدام نماز بوده است (ح٧ و ٩).

٢. با این‌که در ظاهر، همه این روایات از یک واقعه خبر می‌دهند، ولی بعضی از این روایات فراموشی دو رکعت (ح١، ٢، ٤، ٥ و ٧)، بعضی دیگر فراموشی یک رکعت (ح ٦ و ٨) و برخی زیاد شدن یک رکعت را در نماز (ح٣ و ٩) به پیامبر نسبت می‌دهند.

٣. در روایاتی آمده است: زمان تذکر به پیامبر بعد از نماز و تکیه دادن آن حضرت به چوبی افتاده در حیاط مسجد بوده است (ح ١ و ٢)؛ در حالی که بر اساس روایات دیگر، زمان تذکر بلافاصله پس از نماز بوده (ح٣، ٤، ٥ و ٧) و در برخی دیگر زمان تذکر بعد از ورود ایشان به منزل بوده است (ح ٦، ٨ و ٩).

با توجه به اضطراب و اختلافی که در متن این روایات وجود دارد، واضح است که مضمون این روایات قابل اعتماد نخواهد بود.

ب. مضمون این احادیث، آن است که پیامبر و مسلمانان صورت اصلی نماز را به هم زده‌اند؛ چون در روایاتی آمده است: پیامبر از جای خود برخاست و بر روی چوبی که در حیاط مسجد قرار داشت تکیه داد و از مردم سؤال کرد که سخن ذوالیدین را قبول دارند یا نه. و مردم سخن او را تأیید کردند. و در روایات دیگر آمده است: پیامبر از مسجد خارج و داخل منزل خویش شد و وقتی که سهو و اشتباه ایشان گفته شد، برگشت و تتمه رکعات را ادا کردد. این اعمال، مستلزم اعراض از قبله و به هم زدن صورت اصلی نماز است و هر عملی که صورت نماز را بر هم زند، به اجماع مسلمانان نماز را باطل می‌کند.[١]

ج. از این احادیث استفاده می‌شود که در همان نمازي که پیامبر گرفتار سهو شده و ذوالیدین اعتراض کرده است، ابوهریره هم حضور داشته و نماز را با پیامبر خوانده است؛ در حالی که ذوالیدین همان «ذوالشمالین بن عبد عمر» است که در جنگ بدر، یعنی پنج سال قبل از مسلمان شدن ابوهریره، به شهادت رسیده بود. پس چگونه ممکن است ابوهریره ـ که پنج سال بعد از شهادت ذوالیدین مسلمان شده است ـ با حضور ذوالیدین در پشت سر پیامبر نماز بخواند.[٢]

دلیل این‌که ذوالیدین همان ذوالشمالین است، احادیث زیادی است که در آنها به این نکته تصریح شده است: مثلاً:

[١]. همان.

[٢]. همان.