عالم بزرگوار ابراهیم بن هاشم کوفیقمی (قرن٣)، اولین کسی است که روایات کوفه را در شهر قم نشر داد. او كتاب‌هاي خود را همچون: النوادر و قضایا امیرالمؤمنین ٧ را ـ که در زمره روایات منتقل شده از کوفه به شمار مي‌رفتند ـ در میان دوست‌داران احادیث معصومان: منتشر ساخت.[١]

ابوالقاسمحیدر بنشعیبطالقانیکتب فضلبنشاذان را در بغداد نقل نمود.[٢]

علیبن محمد ابوالحسن قزوینیقاضیدر سال ٣٥٦ق، وارد بغداد شد و بخشیاز کتب مفسر بزرگ شیعه محمد بنمسعود عیاشیرا با خود وارد این دیار نمود و اولین فردي بود که کتب این عالم فرزانه را وارد این شهر دانشمندنشين در آن روزگار نمود.[٣]

از همه مهم‌تر، صاحب اولین كتاب از کتب اربعه شیعه ( الکافی)، محمد بنیعقوب کلینی است که در طیبیست سال کتاب گرانقدرش را نگاشت و آن را در طول سفر به بغداد، در میان علاقه‌مندان روایات معصومان: گسترش داد و به شهادت شیخ طوسیدر سال ٣٢٧ق، «باب الکوفه» شهر بغداد «درب السلسله» مکان تعلیم او بود و شیخ در آن سال جمیع مصنّفات و احادیث این عالم فخیم را به گونه مستقیم از او شنید و اجازه نقل آن را گرفت.[٤]

دانشمندان اهل سنّت

ابومحمد غازیبنقیساندلسی (م١٩٩ق)، اولین نفر بود که قرائتنافع و الموطّا مالک را بهاندلس وارد کرد.[٥]

ابواسحاق ابراهیمبنمحمد نیشابوری (م٣٠٨ق) در راه حج صحیح مسلم را وجادةً[٦] نقل نمود.[٧]

ابوعوانه یعقوبنیشابوری ‌(م٣١٦ق) اولین کسیبود که مذهب و کتب شافعی را وارد اسفراین نمود.[٨]

ابنالأحمر محمد بنمعاویه(م٣٥٨ق) السننالکبیر نسايیرا در اندلس نقل نمود.[٩]

٣-١١. نگارش کتب حدیث

در جریان رحلات محدثان و کسب علوم و معارف حدیث، برخیاز ایشان بر آن شدند، از فرصت ایجاد شده براي تقیید علمشان بهره گیرند و به نگارش آن بپردازند و برخی، مسموعات خویش را در قالب مسندهاییبه رشته تحریر درآوردند؛ از آن جمله: ابوالحسنعلیبنعبدالعزیزبغویکه المسند الکبیر را

[١]. همان ج١٢، ص٥٣٧، ش٣٥٨٦.

[٢]. المحدث الفاصل، ص٢٣١؛ الأنساب، ج٥، ص٣٤٥.

[٣]. مدرسة الحدیث فی الیمن، ص٤٦٨.

[٤]. همان، ج١٢، ص٥٩، ش٣٠٥٣.

[٥]. همان، ج١٢، ص٢٢٩، ش٣٢٤٧.

[٦]. تاریخ علماء الأندلس، ج٢، ص١٧.

[٧]. همان، ج١، ص٤٠٦.

[٨]. سیر اعلام النبلاء، ج١٠، ص٤٩١، ش٢٢٧٣.

[٩]. همان، ج١٢، ص٩٥، ش٣٠٩٥.