از همه مهم‌تر افرادیهستند که هم مورد توجه شیعه و هم اهل تسنن‌اند؛ مثلاً عبدالرزاق بن همام صنعانی(م٢١١ق)، از اصحاب امام صادق٧ و از اعلام علمایشیعه است؛[١] در عین حال، این عالم بزرگ را شیخِ بخاریو مقصودِ سفر احمد بنحنبل، یحییبنمعین و دیگر بزرگان اهل‌سنت نیز دانستند.[٢] همچنين او همان کسی است که از معمر بنراشد، از ابانبنابی‌عیاش، از سلیمبنقیس حدیث طولانیحضرت علی٧ برایطلحه را در مورد «یوم الخمیس» و فرمودۀحضرت رسول٦ را در ولایت و وصایت علیبن ابی‌طالب٧ و شهادت مقداد، سلمان و ابوذر بر این ماجرا، نقل نمود.[٣] این محدّث عظیم‌الشأن و پرکار، در پیسفرهایش به حجاز، عراق و شام از پنجاه شیخ غیر یمنیحدیث شنید و پس از آن‌که شور و شوقش در طلب حدیث پایان یافت، وسعت علمیاو سبب شد از اقصا نقاط عالم اسلام سویش رهسپار شوند.[٤]

٣-٤. نشر و فرادهی احادیث

از مهم‌ترین انگیزه‌هایسفر، انتشار محفوظات یک محدّث است و در میان علما و بزرگان اسلام، بسیار دیده شده که هدفشان از هجرت، پرداخت زکات علم‌شان بوده است؛ به عنوان نمونه، محمد بنمسلم ابوجعفر أعورق (م١٥٠ق)، از اصحاب صادقین٨ بود که با سفرش به کوفه، جمعیت فراوانیاز جمله عامّه را نزد خود گرد آورد.[٥]

از صاحبان کتب اربعه، محمدبنیعقوب کلینی;، صاحب کتاب شریف الکافی، پس از آن‌که رشد و نموّ علمی‌اش در کُلِین صورت گرفت، متوجه بغداد گردید و در آنجا مورد توجه و مقصد سفر بزرگان حدیث شیعه شد[٦] و شیخ صدوق; نیز شهرهایبسیاریرا از بلاد خراسان درنوردید و علاوه بر کتب گران‌سنگیکه نگارش نمود، احادیث بسیاریدر اختیار مردم آن شهرها قرار داد و در شهر بغداد نیز اجازه نقل مصنّفاتش را به پدر «نجاشی، عالم رجالی»، علیبناحمد بنعباس داد.[٧]

غیر از صاحبان کتب، دیگر بزرگان، چنین مجالسیدر شهرهایمورد سفر خویش داشتند؛ از آن جمله محمد بنسلیمان لُوَین اسدی(م٢٤٥ق)، از اصحاب امام صادق٧ است،[٨] که به نقل بغوی، وقتیوارد بغداد شد، صدهزارنفر برایشرکت در مجلس او حاضر شدند که به ناچار، آن را در میدان «الأشنان» شهر بر پا نمود[٩] و یا در مورد حاضران مجلس ابوخالد یزید بنهارون سلمی (م٢٠٦ق)، هفتادهزار نفر گزارش داده‌اند.[١٠]

[١]. رجال الطوسی، ص٢٢٤.

[٢]. الرحلة في طلب الحديث، ص١٥٣، ح٥٩.

[٣]. همان، مقدمه نورالدین عتر، ص١٩.

[٤]. مقدمه ابن صلاح، ص١٥٦؛ الجامع لأخلاق الراوي، ص١٨٥.

[٥]. تدريب الراوي، ص١٦٠.

[٦]. الرحلة في طلب الحديث،مقدمه نورالدين عتر، ص٢٠.

[٧]. معرفة علوم الحديث، ص١٢٣

[٨].المحدث الفاصل،ص٢٣٨، ش١٣٩.

[٩]. سنن الدارمي، ج١، ص١٤٠.

[١٠]. بنابر آن‌که او درطریق روایات الخصال شیخ صدوق و الأمالی شیخ طوسی است، از رجال شیعه است. (رجال الشیعة فی أسانید السنه، ص١٣١)