از دیگر اهداف در سفرهایبا محوریّت قرآن، تلاش قرّاء براي کسب و نشر قرائات مختلف بود؛ چنان‌که ابوزکریا یحییبنسلام بصری (م٢٠٠ق) در طلب قرائات از اصحاب حسن بصریسفرهایبسیارینمود[٣] و ابومحمد غازیبنقیس (م١٩٩ق) شیخ اندلس در سفر نزد نافع، قرائتش را بر او عرضه نمود و پس از اختیار قرائت نافع، اولین کسیبود که آن را به اندلس وارد کرد.[٤]

گذشته از سفرهایقرآنی ـ که در جایخود فحص و جست‌وجویویژه‌ایلازم دارد ـ در این مقاله، بررسیاهداف فعالیت‌هایمسافران حدیث‌پژوه مدّ نظر است.

٣. اهداف سفر در نزد محدثان

بررسیقریب يك هزار و هشتصد سفر حدیث‌پژوهیدر چهار قرن نخستین اسلام[٥]، مشخص می‌کند که علما، بزرگان و محدثان عالم اسلام برایتحقّق اهداف ذیل کوچ‌هایحدیثیخویش را رقم زدند:

١. طلب و فراگیریاحادیث، ٢. اطمینان از صحّت و اتقان احادیث، ٣. طلب علّو در اسناد، ٤. نشر و فرادهیاحادیث، ٥. بررسیپیرامون احوال روات، ٦. مذاکره علما در فهم و نقد احادیث، ٧. تأثیر در بهبود اوضاع فرهنگی ـ دینیشهرهایمقصد، ٨. کسب علوم مختلف حدیث، ٩. اخذ کتب حدیث، ١٠. نشر کتب حدیث، ١١. تدوین مجموعه‌هایحدیث، که یک به یک مورد بررسیقرار می‌دهیم.

٣-١. طلب و فراگیری احادیث

آنچه هدف غالب محدثان از سفرهایعلمی‌شان بود، در وهله اول اخذ و فراگیریروایات، سنن و سیره حضرت رسول٦ بود که به تدریج، اهداف دیگر، در پیآن شکل منسجمیبه خود گرفت.

[١]* استادیار علوم قرآن و حدیث دانشگاه پردیس قم.

[٢]. Gفَلَوْلاَ نَفَرَ مِن كُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طَائِفَةٌ لِيَتَفَقَّهُوا فِي الدِّينِ وَلِيُنذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذَا رَجَعُوا إِلَيْهِمْ لَعَلَّهُمْ يَحْذَرُونَF؛ پس چرا از هر فرقه‌اى از آنان، دسته‌اى كوچ نمى‌كنند تا [دسته‌اى بمانند و] در دین آگاهى پیدا كنند و قوم خود را ـ وقتى به سوى آنان بازگشتند بیم دهند ـ باشد كه آنان [از كیفر الهى] بترسند؟ (سوره توبه، آیه ١٢٢)

[٣]. مَن سَلَكَ طريقاً يَطلب فيه علماً سلك اللهُ به طريقاً إلي الجنّة؛ آن‌كه راهي بپيمايد تا دانشي جويد، خداوند راهي به بهشت براومي‌گشايد. (اصول الكافي، ج١، ص٣٤)

[٤]. العین، ج٣، ص٢٠٧؛ النهایة فی غریب الحدیث، ج٢، ص٢٠٩؛ لسان العرب، ج١١، ص٢٧٤.

[٥]. العین،ج٣، ص١٧٧.