علم[١] طيطريق نموده، سختي‌هاي راه را بر خود هموار كردند و در طلب علوم ـ كه ارجح آن علم دين و سخنان گهربار حضرتش بود ـ روان شدند و بدین صورت، برگیزرّین از اهتمام مسلمین در حفظ دینشان رقمخورد.

١. مفاهیم واژگان

الرِّحلة: الرَّحْل و الرّاحِلَة، هم به معناي جهاز و مركب شتر و هم به معناي مسكن و اثاثيه منزل آمده است. عبارت ارتحل البعيررحلةً، معناي عزيمت و حركت شتر را دربر دارد كه در عرف رايج، واژه الرُّحْلَة به معناي «مقصد و سرمنزل» و الرِّحْلَة به معناي «سفر، كوچ و مهاجرت» است. كلمات التَّرَحُّل، الإرتحال و التَّرحيل نيز همگي معناي دوم اين واژه را دربر دارند.

در نهايت، با توجه به آنچه كتب لغوي در آن اتفاق دارند، نتیجه می‌گیریم واژه مورد نظر در اصل، از جهاز شتر ـ كه سنبل حركت و مهاجرت است ـ گرفته شده و لذا به هرگونه انتقال و کوچ نمودني اطلاق می‌گردد.[٢]‌

حديث: در لغت به معنایهر شیء جدید و نو است[٣] و شامل ظهور هر امریبعد از آن‌که نبود، می‌گردد؛[٤] از آن رو، یکیاز مصادیق آن، کلام و سخن است؛ به طوری که برخینگاهیفراتر از مصداق بدان داشته و «مترادف» کلام می‌دانند.[٥] اما در علوم حدیث، این کلمه بر نوع خاصّیاز کلام اطلاق می‌گردد که حکایت از قول، فعل یا تقریر معصوم٧ دارد.[٦]

٢. آغاز سفرهای دین‌پژوهی مسلمانان

با بعثت پیامبر ختمیمرتبت٦، روحیه حقیقت‌جویانسان‌ها سبب شد برایشناخت آیین جدید و دستورات و نواهی آن از سراسر عربستان، تك‌تك يا در قالب وفد[٧]هايي سویحضرتش‌ رهسپار شوند.

در ابتدا هدف، شنیدن پیام این آیین و آیات عظیم و شگفت‌آور قرآن کریم بود؛ عده‌اینیز به هدف سؤال و رفع ابهام از مسائل ديني رهسپار مي‌شدند؛ نظیر ضمامبنثعلبه[٨] و عبدالقيس[٩]؛ اما رفته‌رفته فهم و درک آیات، رفتو آمد جویندگان دانشِ دین را سویناقلان اولیه زیاد نمود.

[١]. القرآن الكريم و روايات المدرستين، ج٣، ص٤٦.

[٢]. الكافي، ج٨، ص٥٢- ٥٣.

[٣]. پژوهشي در تاريخ حديث شيعه، ص٣٠٣ - ٣٠٤.

[٤]. رجال الكشي، ص١١٧.

[٥]. همان، ص١٧٧.

[٦]. الكافي، ج١، ص٢٧١.

[٧]. القرآن الكريم و روايات المدرستين، ج٣، ص٤٦٦.

[٨]. «نكاتي چند درباره موضع اماميه در خصوص قرآن»، ص٤٣.

[٩] کارشناسی ارشد علوم قرآن و حدیث.