شريعت اسلامى به حفظ قرآن ترغيب كرده و از نسيان پس از حفظ آن، نكوهش نمود؛ اما آيا اين نسيان، حرام هم هست يا نه ؟ وجود احاديث و ديدگاه‌هاى مختلف، بلكه وجود فتواى به حرمت و يا حكم به وجوب احتياط در مسأله از يك سو و تحقيق‌نايافتگى آن از سوى ديگر، پژوهش در اين احاديث را بايسته مى‌سازد. به فراخور ويژگى‌هاى موضوع، از نظر نصوص و ديدگاه‌ها، اين پژوهش در دو مبحث طرح ديدگاه‌ها و بررسي احاديث مربوط به مسأله سامان يافته است. در بررسى احاديث نيز، علاوه بر نگاه اثباتى در فقه‌الحديث، نگرش ثبوتى نيز از نظر دور نمانده است.

کلید واژه‌ها: نسيان پس از حفظ، حكم نسيان قرآن، احاديث نسيان، حرمت فراموشي قرآن.

درآمد

شريعت اسلامى به حفظ قرآن ترغيب كرده و فراموشي آن را، پس از حفظ، نكوهش مى‌نمايد؛ اما سخن در اين است كه آيا اين نسيان، حرمت هم دارد يا نه ؟

از جمله جهاتى كه پژوهش در محور اين احاديث را ضرورت مى‌بخشد، نقاط ذيل است:

الف. تنافى مضمونى ميان احاديث مسأله؛ زيرا دسته‌اى از روايات بر نفى حرمت و دسته ديگر بر كراهت دلالت دارند و دسته سومى نيز وجود دارد كه برخى فقها از آن روايات حرمت را استنباط مي‌نمايند.

ب. اختلاف ديدگاه‌ها و برداشت‌ها؛ چه اين كه نه تنها كسانى از فقيهان و شارحان حديث سنّى ـ كه به بحث از روايات مورد اشاره پرداختند ـ دچار اختلاف نظر شده‌اند؛ تعدادى، هر چند اندك، از فقيهان شيعى نيز فتواى به حرمت نسيان پس از حفظ و يا حكم به احتياط واجب در آن داده‌اند.

ج. به اين مسأله، به طور عمده، در حوزه نقل و يا شرح حديث پرداخته شده است و تنها به تني چند از فقيهان شيعه برمى‌خوريم كه اين مسأله را در كتاب‌هاى فقهى خود مورد توجّه قرار داده باشند. به علاوه، به كسى برنخورديم كه اين موضوع را محور بحث و تحقيق قرار داده باشد.

بنا بر اين، وجود احاديث و ديدگاه‌هاى مختلف و بلكه وجود حكم الزامى در مسأله، از يك سو، و تحقيق يافته نبودن آن از سوى ديگر، پژوهش در اين موضوع را بايسته مى‌نمايد. با توجه به مطرح بودن