علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٢٣٠ - جُستاری در اهداف سفرهای حدیثپژوهی
حدّثنا ما سمعتَه من رسول الله٦ في ستر المُسلم، لم يبق أحد سَمِعَه غيري وغيرك؛[١]
براي من آنچه را كه از رسول خدا٦ در مورد پوشش مسلمان شنيدي، نقلكن كه احدي جز منو تو باقينمانده كه آن را شنيده باشد.
و پس از اخذ حديث، فوراً سوار بر مركبش شد و به مدينه بازگشت.
و یا ابومحمد بنابیسفیان، روایت جابر را از پیامبراکرم٦ در تفسیر آیه GوَتُعَزِّرُوهُF از ابراهیمبنسعید شنید. پس از آن، ابراهیم در شهر عینزربه ساکن شد و ابومحمد چندین بار نزد او سفر کرد تا دوباره حدیث را برایش بازگوید که او بعد از چند بار امتناع، بالأخره پذیرفت.[٢]
از سویدیگر، ابنعجلان از عبیدالله مَقسم نقل میکند که جابر بنعبدالله در اواخر عمرش تنها برایاتقان یک حدیث از مدینه به مکه رفت.[٣] رامهرمزینیز در سند خود از ابانبنابیعیاش گوید ابومعشر کوفیبه خاطر اطمینان از صحت حدیثیکه از أبان به ویرسیده بود، از کوفه به بصره
گام نهاد.[٤]
خطیب بغدادیدر بحث مفصلی ماجرایشعبةبنحجاج کوفی (م١٦٠ق)، از اصحاب امام صادق٧،[٥] را شرح میدهد که به دنبال اطمینان در نقل حدیث «دعایوضو»، به چندین شهر قدم گذارد و با هدایت سلسله افراد سند، در نهایت، آن را از زیاد بنمحراق در بصره شنید.[٦]
در مجموع، سفر برایبررسیاستواریو اتقان احادیث در نوع روایات ذیل صورت گرفت: [٧]
الف. احاديثي كه در متن يا معنا يكساناند، ولي با اسناد ديگري روايت شدند. (متابع)
ب. احاديثي كه مضمون آن در احاديث ديگر وجود دارد. (شاهد)
ج. احاديثي كه از نظر سند ضعيفاند و محدّث براي احتجاج بدانها، در طلب بررسي روات و قوّت بخشيدن به سند برميآيد. (حسن لغيره)
د. احاديث صحيحي كه بررسي راحل، بر قوّت آن ميافزايد و يا از ضعف و خلل آن پرده برميدارد.
٣-٣. طلب علوّ در اسناد
كم نمودن وسايط سند حديث در عين حال كه متّصل هستند، روشي است كه در آن محدث، حديثي را با واسطه از شيخي شنيده، لذا به سراغ او رفته و از خود شيخ به طور مستقيم ميشنود.
به درستي كه اگر اسناد و كثرت مواظبت مسلمين بر حفظ آن نبود، منارههاي اسلام متزلزل ميشد و ملحدان و بدعتگزاران بر وضع احاديث راه مييافتند و اسانيد را مقلوب ميكردند.
[١]. معرفة علوم الحديث،ص١١٧؛ تدريب الراوي، ص١٦٠.
[٢]. صحيح مسلم،ج١، ص١١.
[٣]. معرفة علومالحديث،ص١١٥.
[٤]. روشهای کسب حدیث از راوی قبلی که شامل ١. سماع، ٢. قرائت، ٣. اجازه، ٤. مناوله، ٥. کتابت، ٦. اعلام، ٧. وصیت، ٨. وجاده میگردد. (ر.ک: تلخیص مقباس الهدایة، ص ١٦٩-١٨١)
[٥]. روشی در تحمّل حدیث که راوی حدیث را از لفظ شیخ بشنود؛ چه شیخ از حفظ بازگوید و چه از روی نوشته بخواند. ( تلخیص مقباس الهدایة، ص١٦٩)
[٦]. المستدرك علی الصحیحین،ج٣، ص٥٧٥.
[٧]. الرحلة في طلب الحديث، ص١١٠، ش٣١.