نهج‌البلاغه ـ كه مجموعه‌اي است از خطبه‌ها، نامه‌ها و سخنان قصار اميرالمؤمنين علي٧ ـ يكي از مهم‌ترين كتب ادب عربي و سمبل فصاحت و بلاغت در آن زبان شمرده مي‌شود. اين كتاب، از دير باز، مورد توجه عالمان و اديبان مسلمان واقع شده و سهم فراواني از پژوهش‌های خاورشناسان غربي را نيز به خود اختصاص داده است. شناخت پژوهش‌های غربیان درباره آن را مي‌توان عاملي مهم در شناسايي جريان شيعه‌پژوهي و مطالعات عرب شناسان غربي دانست. بررسي مراحل، علل و دستاوردهاي پژوهش‌هاي خاورشناسان و نيز ورود محققان مسلمان مقيم غرب به اين عرصه، از مسايل مهم مطرح شده در اين مقاله است.

کلید واژه‌ها:نهج‌البلاغه، امام علي٧، خاورشناسي، شيعه‌پژوهي در غرب، پژوهش‌های خاورشناسان در ادب عربي (عرب‌شناسی).

اهميت و جايگاه نهج‌البلاغه

نهج‌البلاغه يا راه رسا سخن راندن، دايرة‌المعارفي است از فرهنگ اسلامي كه در آن مباحثي چون خداشناسي، جهان فرشتگان، پيدايي جهان، طبيعت انسان، امت‌ها و حكومت‌هاي نيك كردار يا ستمكار وجود دارد.[٤] سخنان علي٧ در طرح اين نوع مباحث با زبان موعظه، هر پديده محسوس يا معقولي را بسيار روشن و قابل درك پيش چشم خواننده قرار مي‌دهد. آن‌گاه، آرام آرام خواننده را با خود به سرمنزلي مي‌رساند كه همان درگاه خداوند و آستان پروردگار باشد[٥]. اين كتاب از دير باز مورد توجه مسلمانان بوده

[١]. الفقيه، ج٢، ص‌٤٤٨؛ وسائل الشیعة، ج٨، ص‌١٩٥.

[٢] استاديار دانشگاه زنجان [email protected]

[٣]* استاديار دانشگاه زنجان. [email protected]

[٤]. الکافي، ج٤، ص‌٤٤٢؛ نيز گزيده کافي، ش٢١٧١.

[٥]. مکاتيب نامه‌هايي است که اصحاب فقاهت به طور استفتا خدمت امام معصوم ارسال نموده و پاسخ گرفته‌اند. اگر پاسخ سؤال‌ها در همان نامه‌ها به خط مبارک امام معصوم در زير و روي کلمات، يعني لا‌به‌لاي سطرها مندرج گردد، به نام توقيعات خوانده مي‌شود (علل الحدیث، ص٣٤٤).