علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٢١٠ - اعتبار دعاهای ابن طاووس از نگاه او
٢. بررسی فضیلت فرشتگان بر آدمیان یا عکس آن؛ زیرا اگر روایات هاروت و ماروت صحیح باشند، ادعای برتری مطلق فرشتگان بر انسانها مخدوش خواهد شد.[١]
کتب تاریخ و تراجم
در منابع تاریخی و تراجم در بررسی زندگی و روایات بزرگان صحابه و تابعان ـ که برخی از آنها ناقل روایات هاروت و ماروتاند ـ یا در بررسی وضعیت تاریخی شهر بابل از روایات هاروت و ماروت سخن به میان آمده است؛ به عنوان مثال، ابنخلدون میگوید وجود جنیّان ساحر در بابل و ارسال دو فرشتۀ تعلیمدهندۀ سحر به مردم برای مقابله با آنها نشانگر شایع بودن سحر و جادو در میان مردمان این شهر است.[٢] و در منابع تراجم درباره مجاهد بن جبر، یکی از تابعان، گفته شده که او برای به دست آوردن مسائل علمی مسافرتهای زیادی داشت؛ از جمله برای آن که دریابد ماجرای هاروت و ماروت چه بوده است، به شهر بابل مسافرت کرد.[٣]
هاروت و ماروت در منابع غیر اسلامی
افزون بر منابع اسلامی، در منابع دیگر نیز از هاروت و ماروت سخن به میان آمده است. برخی معتقدند که هاروت و ماروت دو واژه فارسی قدیم و «هورت» به معنای خرّمی و «موروت» به معنای «بدون مرگ» است و در کتاب اوستا الفاظ «هرودات»، به معنای «ماه خرداد» و «أمرداد»، به معنای «بدون مرگ» آمده است.[٤] دکتر محمدمعین کتابی با عنوان داستان خورداد و امرداد نگاشت. [٥]
در دايرة المعارف دین ذیل واژة «harut» به بررسی این مسأله پرداخته شده و در این باره، که با وجود ممنوعیت سحر در اسلام و در نظر گرفتن کیفر مرگ برای ساحر، در سوره دوم [= بقره] آیه ١٠٢، از آموختن سحر به مردم توسط دو فرشته به نام هاروت و ماروت سخن به میان آمده اظهار نظر شده است.[٦]
هاروت و ماروت در روایات اهل سنت
روایات هاروت و ماروت، تنها با صورت جعلی و ناصواب، در عموم منابع حدیثی اهل سنت انعکاس یافته است [٧]. این روایات را میتوان به پنج دسته تقسیم کرد:
[١]. المجتبی، ص ٣٠ ، مقدمه محقق کتاب.
[٢]. فتح الابواب، ص٣٠.
[٣]. اقبال الاعمال، به ترتيب، ج٣، ص٦٤؛ ج١، ص٤١ و ص٥٨؛ ج١، ص ٢٧٧ ، ص٢٨٥ و ص٢٨٩.
[٤]. همان، ص ١٩٣ ، ص ٢٠١ ، ص٢٢١ و ص٢٢٨؛ جمال الاسبوع، ص١٦٠ و ص٢٨٨؛ فتح الابواب، ص ٦٤ ، ص ٢٤ ، ص٢٩.
[٥]. فتح الالباب، ص٩٧ و ص١١٤؛ کشف المحجة، ص ١٨ ، ص ١٧ ، ص٨٢ و ص١٥٩؛ اليقين، ص٣٠٧؛ إقبال الأعمال، ج١، ص٥١ و ص١٩٥ ـ ١٩٦؛ ج٣، ص٦٤ و ص١٧١؛ اليقين، ص١٠٣ ـ ١٠٤ و ص٢٧٩؛ جمال الأسبوع، ص٢٥٩.
[٦]. جمال الاسبوع، ص٣٠٠؛ فتح الأبواب، ص١٣٢ و ص٢٨٦؛ فرج المهموم، ص٢٥، ص٩١ و ص٩٤؛ قبس من غياث سلطان الوری، ص٥ و ص٧؛ كشف المحجة لثمرة المهجة، ص١٢٤ و ص١٥٦؛ اقبال الاعمال، ج٢، ص٢٤٠؛ اليقين، ص١٠٩ ـ ١١٠، ص١١٣ و ص١١٦.
[٧] عضو هیأت علمی دانشگاه علم و صنعت ایران.