آزادگی و زندگی شرافتمندانه است. برای انسان در این جهان موهبتی بزرگتر از احساس عزت و شرافت نیست، و هیچ زنجیری و زندانی بالاتر و خردکنندهتر از این نیست که احساس نماید در زندگی اسیر و مقهور و بنده دیگران است، ناچار است عقیده دیگران را بجای عقیده خود بگیرد و اراده دیگران را بجای اراده خود اجرا کند، فکر و نقشه دیگران را بجای فکر و نقشه خود عمل کند، به هوا و هوس و آرزوهای دیگران احترام بگذارد، تن به ذلت و اسارت و ستم بدهد. برای آزادمردان، مردن و زیر خاک رفتن بسی ترجیح دارد بر اینکه خوار و ذلیل و اسیر و بنده زندگی کنند.

امیرالمؤمنین به فرزند برومندش حسن بن علی (علیهماالسلام) میفرماید:

هرگز بنده دیگران نباش؛ خداوند تو را حرّ و آزاد آفریده است [١]

در آغاز جنگ صفّین همینکه سپاه علی علیه السلام و سپاه معاویه به یکدیگر نزدیک شدند، سپاه معاویه پیشدستی کردند و جلو آب را بر سپاه علی گرفتند و مانع استفاده آنها از آب شدند و این را برای خود به فال نیک گرفتند. خبر به علی علیه السلام رسید. پیغام و نامهای برای معاویه فرستاد که ما آمدهایم بلکه بتوانیم از طریق مذاکرات اختلاف را حل کنیم و نگذاریم کار به کشتار و خونریزی بکشد و تو پیشدستی کردی و سواران خویش را برای جلوگیری از استفاده آب فرستادی.

گذشته از اینکه تو زمینه مذاکرات مسالمت آمیز را با این عمل خویش خراب کردی و گذشته از اینکه تو از قانون مردانگی و انسانیت خارج شدی و

[١]. نهج البلاغه، نامه ٣١