صورت گیرد؛ علم، افزایش دهنده اثر و ارزش کار است. هر کاری را که در نظر بگیریم میبینیم اگر با علم و شناسایی و معرفت توأم گردد اثر و ارزش بسیار بیشتری پیدا میکند. روی همین اصل است که در اسلام دو چیز محترم است: کار و دانش، و دو چیز مردود است: بیکاری و نادانی.

ولی این نکته را از اسلام نباید فراموش کرد که کار و دانش که محترم است، از یکدیگر جدا نیستند؛ یعنی نه این است که برای بعضی کار محترم است و برای بعضی دیگر دانش، بعضی اهل کار باشند و بعضی اهل دانش؛ اینطور نیست. کار و دانش اگر از یکدیگر جدا افتند اهمیتی ندارند. این دو اصل مقدس هنگامی برای بشر به صورت دو بال در میآیند که معاون یکدیگر و کمک یکدیگر بوده باشند، یعنی کار در روشنایی علم صورت گیرد، و اگر یکی عالم باشد و گوشه نشین و دیگری کارگر باشد و جاهل، مثل این است که در یک شب تاریک یکی چراغ به دست بگیرد و در گوشهای بنشیند و دیگری راه پیمایی کند ولی چراغ نداشته باشد. باید همان کس که راه پیمایی میکند چراغ داشته باشد و همان کس که چراغ دارد راه پیمایی کند؛ یعنی همگی به نوبه خود و سهم خود در زندگی حرکت و فعالیت و راه پیمایی کنند و همگی چراغ در دست داشته باشند.

تعاون و همکاری اصل مقدسی است، ولی هیچ همکاری و هماهنگی و همگامی مقدستر و پرارزشتر از همکاری و همگامی کار و دانش نیست؛ یعنی کارگرْ دانشمند و مطلع و عالم باشد، و عالمْ اهل عمل و کار و فعالیت باشد.

در دورههایی از تاریخ در میان بعضی از ملتها فاصله بین کار و دانش وجود داشته است. گذشته از اینکه این جدایی بین علم و عمل ظلمی عظیم بود، یک عامل مهم رکود بشریت همین بود. یکی از خدمات بزرگی که اسلام به بشریت کرد این بود که کار را وظیفه همگانی و دانش را