حکمت‌ها و اندرزها ط-صدرا
(١)
خداشناسی، مبنای انسانیت
٧ ص
(٢)
خداشناسی، پایه و اساس دین
١٢ ص
(٣)
دین، پشتوانه سعادت
١٧ ص
(٤)
بردگان و آزادگان
٢١ ص
(٥)
یاد خدا، تنها مایه آرامش جان
٢٥ ص
(٦)
دین، یگانه رام کننده نفس امّاره
٢٨ ص
(٧)
راه سعادت
٣٢ ص
(٨)
ارکان سعادت بشر
٣٦ ص
(٩)
ایمان و عمل صالح
٤٠ ص
(١٠)
خواری معصیت و عزت طاعت
٤٤ ص
(١١)
ارزش سرمایه عمر
٤٨ ص
(١٢)
دنیا، مزرعه آخرت
٥٤ ص
(١٣)
انسان، مربی خود
٥٩ ص
(١٤)
محاسبه نفس
٦٤ ص
(١٥)
ظلم به نفس
٦٨ ص
(١٦)
توبه
٧٢ ص
(١٧)
ساده زیستی و پرهیز از تکلّف
٩٠ ص
(١٨)
حق و تکلیف
٩٤ ص
(١٩)
خصوصیات حق از نظر علی علیه السلام
٩٨ ص
(٢٠)
دشمنان عقل
١٤٥ ص
(٢١)
تقوا و روشن بینی
١٤٩ ص
(٢٢)
روحیه سالم
١٥٤ ص
(٢٣)
آرزوهای دراز
١٥٨ ص
(٢٤)
مرگ در نظر مردان خدا
١٦٢ ص
(٢٥)
سرمایه خُلق نیک
١٦٨ ص
(٢٦)
قلب سلیم
١٧٢ ص
(٢٧)
لزوم همگامی کار و دانش
١٨٠ ص
(٢٨)
صبر و ظفر
١٨٥ ص
(٢٩)
اختیار، امتیاز بزرگ انسان
١٩٠ ص
(٣٠)
نعمت زبان و نطق
١٩٤ ص
(٣١)
تأثیر عمل در هدایت بشر
١٩٨ ص
(٣٢)
روح اجتماعی مؤمن
٢٠٢ ص
(٣٣)
رعایت جنبه های معنوی و اخلاقی در انفاق
٢٠٦ ص
(٣٤)
فقر روحی و فکری
٢٠٩ ص
(٣٥)
فقر معنوی
٢١٣ ص
(٣٦)
تعصب باطل
٢١٩ ص
(٣٧)
خطر تحریف در اسناد دینی
٢٤١ ص
(٣٨)
تأثیر گناه و معاشرت با بدان در سیاه دلی
٢٤٥ ص
(٣٩)
تعارفهای دروغین
٢٥٠ ص
 
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص

حکمت‌ها و اندرزها ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٠٣ - خصوصیات حق از نظر علی علیه السلام

حکمت ‌ ها و اندرزها، جلد ١ ، ص : ١٠٣

بر عهدۀ من قرار داده.

بعد از بیان این جمله قبل از آنکه توضیحی بدهد که حق من بر شما و حق شما بر من چیست، دو نکته در مورد حق ذکر کرد: یکی اینکه اَلْحَقُّ اَوْسَعُ الْاَشْیاءِ فِی التَّواصُفِ وَ اَضْیَقُها فِی التَّناصُفِ حق آسان‌ترین چیزهاست به زبان و مشکل‌ترین کارهاست در عمل؛ میدان حق برای گفتن و بیان و خطابه و مقاله و داد سخن دادن وسیع‌ترین میدان‌هاست، ولی برای عمل و رعایت و تسلیم شدن تنگ‌ترین میدان‌هاست؛ به اندازه‌ای که در اطراف حق و فواید رعایت آن و مضارّ ترک آن می‌توان استدلال کرد و صغری و کبری چید و جوش و خروش کرد در اطراف هیچ چیز دیگر ممکن نیست، و به اندازه‌ای هم که چرخیدن بر محور حق کار دشواری است هیچ چیز دیگر این قدر دشوار نیست. این جمله را حضرت برای آن فرمود که مردم را متوجه فاصلۀ قول و عمل می‌نماید؛ برای این بود که گول نخورند و حرف‌های افراد را ملاک قضاوت قرار ندهند، عمل و رعایت را ملاک قرار دهند.

آنچه بشر در برابر او تعظیم می‌کند و سر فرود می‌آورد خود حق و رعایت حقوق است ولی گاهی اشخاصی تحت تأثیر حرف قرار می‌گیرند و حرف را دلیل روحیه و عقیده و ملکات اخلاقی قرار می‌دهند و از این راه در خطا می‌افتند.

نکته دیگری که ذکر می‌کند این است: لایَجْری لِاَحَدٍ اِلاّ جَری عَلَیْهِ وَ لا یَجْری عَلَیْهِ اِلاّ جَری لَه حق، له هیچ کس قرار داده نشده مگر آنکه علیه او نیز قرار داده شده، و علیه هیچ کس قرار داده نشده مگر آنکه له او نیز قرار داده شده. حقوق مردم بر مردم یکطرفی نیست، متبادل است. اگر کسی بر کسی حقی دارد، معادل آن هم حقی از آن طرف بر عهدۀ او هست. هرکس به هر اندازه از اجتماع طلبکار است و اجتماع را در برابر