شکل نیست ـ جلوه ما در آینه ظاهر شده بود بدون اینکه از وجود ما چیزی خارج بشود و در آینه برود. این است که می‌بینید خلقت را همیشه به «تجلی» تعبیر می‌کنند. حافظ می‌گوید :

در ازل پرتو حسنت ز تجلی دم زد عشق پیدا شد و آتش به همه عالم زد

جلوه‌ای کرد رخش دید مَلَک عشق نداشت عین آتش شد از این غیرت و بر آدم زد

در جای دیگر می‌گوید :

این‌همه عکس می و نقش مخالف که نمود یک فروغ رخ ساقی است که در جام افتاد

و از همه اینها شاید کاملتر و بیشتر، آن قطعه معروفی است که جامی گفته و خیلی مفصل است :

در آن خلوت که هستی بی‌نشان بود به کنج نیستی عالم نهان بود

وجودی بود از نقش دویی دور ز گفت و گوی مائی و توئی دور

جمالی مطلق از قید مظاهر به نور خویشتن بر خویش ظاهر

دل آرا شاهدی در حجله غیب مبرّا دامنش از تهمت عیب

برون زد خیمه ز اقلیم تقدس تجلی کرد در آفاق و انفس

ز هر آیینه‌ای بنمود رویی به هرجا خاست از وی گفتگویی