لهذا فرق است میان خلق کردن و زاییدن. زاییدن به معنای عام یعنی اینکه موجودی از موجود دیگر خارج بشود؛ موجودی آن ماده اصلی‌اش در موجود دیگر تکوّن پیدا می‌کند و از او بیرون می‌آید. زایش یعنی بیرون آمدن یک موجود از بطن موجود دیگر، منتها ابتدا که بیرون می‌آید اغلب کامل بیرون نمی‌آید، ناقص و کوچک بیرون می‌آید، بعد تدریجا کامل می‌شود؛ همین طوری که بچه حیوان و انسان، اول کوچک از رحم بیرون می‌آید بعد بزرگ می‌شود.

اگر دو موجود فرض کنیم که یک موجود در بطن موجود دیگر تکوّن پیدا کند (یعنی هسته‌اش در باطن موجود دیگر تکوّن پیدا کند) و بعد از او بیرون بیاید، اعم از اینکه بعد تکامل پیدا کند یا تکامل پیدا نکند، این زایش است. اگر این گونه در نظر بگیریم، زمین هم دائما در حال زایش است. معادن در بطن زمین تکوّن پیدا می‌کنند و بعد زمین این معادنی را که در طول هزارها و میلیونها سال در بطن زمین تکوّن پیدا کرده‌اند از خودش بیرون می‌دهد و می‌زاید. همه گیاهان را که زمین از خودش بیرون می‌دهد، این زمین می‌زاید. خود زمین هم زاده شده است. امروز می‌گویند این زمین و خورشید و بسیاری از ستارگان دیگری که از توابع خورشید هستند اساسا جزئی از خورشید بوده‌اند[١] و بعد، از خورشید جدا شده‌اند، از خورشید زاییده شده‌اند. قرآن کریم هم می‌فرماید اصلا زمین و آسمان، اوّل به هم چسبیده بود، یعنی یکی بود، بعد ما از همدیگر جدا کردیم: کانَتا رَتْقآ فَفَتَقْناهُما[٢] .

آیا خود خورشید از ازل به صورت همین خورشید بوده؟ یا اول به

[١] . ]یعنی خورشید شامل همه اینها بوده و بزرگتر بوده است.[

[٢] . انبیاء / ٣٠.