خورده شده[١] و هم به ضحی[٢] . پس مانعی ندارد و متناسب است که قرآن به عصر هم قسم بخورد. در واقع قرآن می‌خواهد بگوید همان‌طور که صبح و ضحی اوقات محترمی هستند، عصر هم محترم است، همه اوقات خوبند و هر وقتی برای خودش خوب است و موقع مناسبی است برای استفاده کردن.

قسم به روزگار یا قسم به وقت عصر، که چه؟ می‌خواهیم یک حقیقتی را برای انسان بگوییم : اِنَّ الاِْنْسانَ لَفی خُسْرٍ. اِلاَّ الَّذینَ امَنوا وَ عَمِلُوا الصّالِحاتِ وَ تَواصَوْا بِالْحَقِّ وَ تَواصَوْا بِالصَّبْرِ. بیان می‌کند که انسان در چه وضعی رو به پیش است و در چه وضعی رو به کاهش و خسران است. می‌فرماید: قسم به عصر که انسان در خسران و نقصان و کاهش است مگر آنکه... . «مگر آنکه» را بعد توضیح می‌دهم، فعلا کلمه «خُسْر» را معنی کنم.

معنی «خُسر»

کلمه «خُسر» را معمولا «نقصان» معنی می‌کنند و «نقصان» یعنی کم شدن. ولی هر کم شدنی را «خُسر» نمی‌گویند. مثلا اگر یک خرمن گندم داشته باشیم که تدریجا از آن برداشته شود، به این خُسر نمی‌گویند، ولی اگر سرمایه و مال التجاره‌ای داشته باشیم و حالت بده و بستان داشته باشیم و در مجموعِ بده و بستان خودمان ضرر کنیم[٣] ، به نقصان و کاهشی که در حال بده و بستان پیدا می‌شود خسر می‌گویند. پس وقتی قرآن می‌گوید

[١] . وَ الصُّبْحِ اِذا تَنَفّسَ (تكویر / ١٨)، وَ الْفَجْرِ (فجر / ١) یعنی قسم به سپیده دم، آن شكافـی كه در دامن شب باعمود صبح پیدا می‌شود.

[٢] . وَ الضُّحی (ضحی / ١)، وَ الشَّمْسِ وَ ضُحیها (شمس / ١). «ضحی» بر آمدن روز و در واقع ثلث اول روزاست.

[٣] . یعنی آنچه می‌دهیم بیشتر باشد از آنچه می‌گیریم.