آشنایی با قرآن ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٤٣
معنی فَاُمُّهُ هاوِیةٌ
وَ اَمّا مَنْ خَفَّتْ مَوازینُهُ. آن کسی که امور قابل وزن او یعنی اعمال خیر و اعمال صالح او سبک از آب درمیآید (اینجا تعبیر خاصی است): فَاُمُّهُ هاوِیةٌ. «اُمّ» یعنی مادر. «اَمَّ، یؤُمُّ» به معنای «قَصَدَ، یقْصُدُ» است؛ «اَمَّ» یعنی قصد کرد، یؤُمُّ یعنی قصد میکند. در عربی مادر را از آن جهت «اُمّ» میگویند که مقصود و مقصد بچه است؛ یعنی برای یک کودک همه چیزْ مادر است؛ هر جا که باشد و در هرحالی که باشد باز در نهایت امر به سوی مادر میرود. آن شعرهای مولوی شعرهای خوبی است؛ میگوید:
گفت موسی را به وحی دل خدا کای گزیده، دوست میدارم تو را
خدا به موسی وحی کرد که من تو را ای موسی دوست میدارم.
گفت چه خصلت بود ای ذوالکرم موجب آن تا من آن افزون کنم
گفت: خدایا بگو آن چیزی که سبب شده که تو مرا دوست بداری چیست تا من آن را افزایش بدهم. جواب آمد:
گفت چون طفلی به پیش والده وقت قهرش دست هم بر وی زده
مضمون اشعار را عرض میکنم: گفت: برای اینکه موسی! تو نسبت به ما مثل بچهای نسبت به مادر (مادر در موقعی بر بچهاش خشم میگیرد و او را میزند و در همان حال باز بچه به همین مادر پناه میبرد) چون تو در موقع لطفِ ما به ما پناه میبری، در موقع قهر ما هم به ما پناه میبری؛ همیشه ما را گم نمیکنی، مقصد تو همیشه ما هستیم؛ غیر از ما کسی را نمیشناسی، مثل همان بچه که اصلا غیر از مادر کسی را نمیشناسد، شکایت از مادر را هم به خود مادر میکند و باز به خود مادر پناه میبرد.