آنوقت آیا انسان کامل در مقدرات عالم و لا اقل در مقدرات انسانها دخالتی دارد؟ کمتر کسی می‌تواند باور کند انسان، این موجود کوچک، روحش لوح تقدیر الهی باشد. ولی ما که نمی‌توانیم باور کنیم به این دلیل است که انسان کامل را نمی‌شناسیم. روح انسان کامل لوح تقدیر الهی است؛ یعنی در آنجا این نزول و این اندازه‌گیری ]صورت می‌گیرد.[ البته قضا و قدر الهی مرتبه بالاتری در عالم عِلوی دارد، چون تقدیر مراتبی دارد. یک مرتبه تقدیر، نفس و روح و قلب انسان کامل است. این است که می‌گوییم شب قدر شب انسان کامل است.

در شب قدر قرآن نازل شد و پیغمبر هر سال شب قدر داشته است و هر امامی هر سال شب قدر دارد و هیچ وقت زمین از انسان کامل خالی نیست و به همین دلیل هیچ سالی از شب قدر خالی نیست. و شب قدر هم از ماه رمضان بیرون نیست.

ما راجع به شب قدر تا این مقدار را می‌توانیم به کمک قرائنی که از خود قرآن کریم و از اخبار و روایات و دعاها داریم و با منطق برهانی هم جور درمی‌آید، بدانیم که شب قدر در ماه رمضان است و شبی است که میان زمین و آسمان، میان مُلک و ملکوت یک ارتباطی برقرار می‌شود، به تعبیر قرآن: «درهای آسمانها به روی زمین باز می‌شود»[١] و اصلا طبیعت و ماوراء طبیعت در آن وقت یکی می‌شود، از راه وجود امام و در وجود امام که هم وجود مادی و مُلکی دارد و هم وجود ملکوتی و ماورائی.

[١] . نبأ / :١٩ وَ فُتِحَتِ السَّماءُ فَكانَتْ أبْوابآ.