سرزمین دیگری بی‌خیر و برکت. برای یک کشاورز گاهی ارزش یک هکتار از یک زمین برابر است با صد هکتار از زمین دیگری. اگر زمین کویر را به یک کشاورز بدهند چه فایده‌ای برای او دارد؟! در صورتی که اگر یک هکتار از یک زمین آباد را که محصول می‌دهد به او بدهند زندگی‌اش از آنجا اداره می‌شود. پس به این معنا بعضی از زمینها با برکت است و بعضی بی برکت، و این یک امر مادی است و به زندگی مادی مربوط می‌شود. مثلا همین سرزمین شام و بیت‌المقدس؛ قرآن درباره این سرزمین کلمه «بارَکنا» گفته است: سُبْحانَ الَّذی اَسْری بِعَبْدِهِ لَیلا مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ اِلَی الْمَسْجِدِ الاَْقْصَی الَّذی بارَکنا حَوْلَهُ[١] . «بارَکنا حَوْلَهُ» یعنی اطرافش را مبارک کردیم، پر خیر و برکت کردیم.

البته بعدا عرض می‌کنیم که آیا این سرزمین از جنبه دیگری نیز پر خیر و برکت هست یا نه، ولی به هر حال از این جنبه که سرزمین حاصلخیز و پر محصولی است سرزمین پر برکتی است. اما از جنبه معنوی چطور؟ آیا سرزمینها فی حد ذاته از جنبه معنوی با یکدیگر فرق دارند؟ یعنی قطع نظر از هر حادثه و واقعه‌ای که در آنها واقع شده باشد، قبل از آنکه انسانی در عالم به وجود بیاید، آیا این سرزمینها ذاتا با یکدیگر فرق دارند؟ مثلا آیا محل کعبه قبل از اینکه آدمی در دنیا پیدا بشود و قبل از اینکه ابراهیم و اسماعیلی پیدا بشوند و آن را «اَوَّلَ بَیتٍ وُضِعَ لِلنّاسِ»[٢] قرار بدهند، خود این نقطه زمین با نقطه‌های دیگر ذاتا فرق می‌کند یا نه؟ اگر ذاتا فرق نمی‌کند آیا بالعرض فرق می‌کند یا نه؟

جواب این است: از نظر معنوی نه اجزاء زمان و نه اجزاء مکان ذاتا

[١] . اسراء / ١.

[٢] . آل عمران / ٩٦.