روح قرآن بوده، بعدها در نزولِ در مرتبه دیگر آنچه که ابتدا مانند یک روح بر پیغمبر اکرم نازل شد، به صورت این الفاظ و کلمات و عبارات درآمد. در این جهت، روایات ما زیاد دلالت دارد؛ یعنی از ائمه اطهار این مطلب زیاد رسیده است که قرآن دوبار (یعنی به دو نحو) بر پیغمبر اکرم نازل شده است: به نحو اجمالی و بسیط و دفعی، و دیگر به نحو تدریجی و زمانی و تفصیلی.

نزول دفعی قرآن در شب قدر بوده

آن نزول دفعی که تمام قرآن به صورت یک روح بر پیغمبر نازل شد همان است که در ماه رمضان بوده. در آن وقت هنوز پیغمبر مبعوث نبود. آن نزول قرآن ملاک بعثت پیغمبر نبود. وقتی که جبرئیل بر پیغمبر نازل شد و این قرآن و این روح و این حقیقت را به صورت الفاظ و کلمات بر پیغمبر نازل کرد، آن است که زمان بعثت پیغمبر است و در ماه رجب صورت گرفته است.

بنابراین تعارضی نیست میان اینکه قرآن در ماه رمضان به صورت دفعی بر پیغمبر نازل شده باشد و اینکه نزول تفصیلی قرآن از ماه رجبِ بعد شروع شده باشد، که بیست و سه سال هم ادامه پیدا کرد. دلیلش هم این است که در آنجایی که کلمه «اَنْزَلْناهُ» یا «اُنْزِلَ» دارد اصلا تعبیر قرآن این است که «ما قرآن را، این کتاب را نازل کردیم» نه اینکه نزولش را شروع کردیم. به عبارت دیگر قرآن در ماه رمضان نازل شد نه اینکه نزول قرآن در ماه رمضان شروع شد. می‌فرماید: اِنّا اَنْزَلْناهُ فی لَیلَةٍ مُبارَکةٍ[١] . «ما این کتاب را در یک شب پر برکت نازل کردیم» نه اینکه آغاز نزول این

[١] . دخان / ٣.