اینجا مطلب دیگری هست که البته برای جواب به این سؤال گفته نمی‌شود بلکه اساسا از خود قرآن استفاده می‌شود ] ولی برای جواب به این سؤال نیز مفید است[ و آن این است: قرآن دو نوع نزول بر پیغمبر اکرم دارد و اگر بگوییم «دو بار نزول دارد» نیز به معنی این است که دو نوع نزول دارد: یک نزول دفعی به معنی نزول اجمالی، و یک نزول تدریجی به معنی نزول تفصیلی و زمانی. به عبارت دیگر یک نزول اجمالی که به یک معنا غیر زمانی است و یک نزول تفصیلی تدریجی زمانی. اتفاقا به حسب قاعده لغت عرب، کلمه «نزول» در دو باب آمده است: یکی به صیغه باب «اِفْعال» (انزال ـ اَنْزَلْناهُ)، و دیگری به صیغه باب تفعیل (تنزیل ـ نَزَّلْناهُ). علمای ادب می‌گویند: فرق این دو صیغه این است که «اَنْزَلْناهُ» (اِنزال) در جایی گفته می‌شود که شیئی دفعتآ نازل شده باشد، و «نَزَّلْناهُ» (تنزیل) غالبا در جایی گفته می‌شود که نزولْ تدریجی باشد. پس قرآن انزالی دارد و تنزیلی؛ آنجا که می‌فرماید: «اِنّا اَنْزَلْناهُ فی لَیلَةِ الْقَدْرِ»[١] یا «شَهْرُ رَمَضانَ الَّذی اُنْزِلَ فیهِ الْقُرْآنُ»[٢] یا «اِنّا اَنْزَلْناهُ فی لَیلَةٍ مُبارَکةٍ»[٣] که همه از باب افعال آمده، ناظر به نزول دفعی و اجمالی و به یک معنا نزول غیر زمانی قرآن بر پیغمبر اکرم است که این نزول مقدم بوده بر نزول تدریجی و تفصیلی. در نزول اول، قرآن به صورت یک روح بر پیغمبر نازل شده، نه به صورت کلمات و الفاظ و آیات و سور که حالت تفصیلی است. پس از آنکه پیغمبر اکرم دارای آن روح شده که در واقع

[١] . قدر / ١.

[٢] . بقره / ١٨٥.

[٣] . دخان / ٣.