آیه دیگری که در سوره مبارکه دخان است توضیحی درباره شبی که قرآن در آن نازل شده داده است که از آن توضیح ضمنا مطلب دیگری استفاده می‌شود. می‌فرماید: حم. وَ الْکتابِ الْمُبینِ. اِنّا اَنْزَلْناهُ فی لَیلَةٍ مُبارَکةٍ اِنّا کنّا مُنْذِرینَ[١] . ما قرآن را در یک شب مبارک و پر برکتی نازل کردیم و ما همانا همیشه منذِر و هشدار دهنده و اعلام خطر کننده بوده‌ایم و هستیم. بعد می‌فرماید: فیها یفْرَقُ کلُّ اَمْرٍ حَکیمٍ[٢] . در این شب مبارک که قرآن نازل شد هر امر محکمی تفریق و جدا می‌شود. اینجا بیش از این بیان نکرده.

پس اجمالا معلوم است که آن شبی که قرآن در آن نازل شد، به حکم آیه سوره بقره جزء ماه رمضان است و به حکم آنچه که در سوره دخان آمده شبی است که در آن یک جریاناتی رخ می‌دهد؛ یعنی شب تقدیر است، شبی است که در آن یک سلسله مقدرات تقدیر می‌شود. در اینجا هم درباره شب قدر می‌فرماید: در این شب ملائکه و روح فرود می‌آیند از هر امری.

مجموعا معلوم می‌شود که از نظر قرآن و اسلام شب قدر، خودش یک مسئله‌ای است.

دو نوع نزول قرآن

اینجا چند مطلب است که باید درباره آن گفت و گو و بحث شود. اول اینکه سؤالی به وجود آمده ـو بجا هم هست ـ و آن این است: خود قرآن می‌گوید که قرآن در ماه رمضان و در شب قدر نازل شد. آیا این، دلیل بر

[١] . دخان / ١ ـ ٣.

[٢] . دخان / ٤.