می‌دانیم که کفار قریش، یعنی آنهایی که این آیات در موردشان نازل شده، مشرک بودند در عبادت و در ربوبیت، ولی مشرک در خالقیت و در ذات نبودند؛ یعنی اینها الله را به عنوان خالق آسمانها و زمین انکار نداشتند. البته مردم قریش همه یک جور فکر نمی‌کردند، در میان آنها مردم مادی مسلک که اصلا الله را هم قبول نداشتند ]وجود داشت.[ قرآن ]از قول چنین افرادی[ نقل می‌کند: ما هِی اِلّا حَیاتُنَا الدُّنْیا نَموتُ وَ نَحْیا وَ مایهْلِکنا اِلاَّ الدَّهْرُ[١] . ولی اغلب مشرکین، الله را معتقد بودند، اما او را به عنوان اِلهُ الآلهه و ربّ الارباب معتقد بودند. عبادت را برای او نمی‌کردند بلکه عبادت برای او را لغو و بیهوده و غیر جایز می‌دانستند. عبادت را برای بتها انجام می‌دادند. منتها می‌گفتند: ما بتها را پرستش می‌کنیم بعد بتها کار ما را درست می‌کنند. ما نَعْبُدُهُمْ اِلّا لِیقَرِّبونا اِلَی اللهِ زُلْفی[٢] . و لهذا در بسیاری آیات قرآن آمده که: وَ لَئِنْ سَألْـتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّمواتِ وَ الاَْرْضَ لَیقولُنَّ اللهُ[٣] اگر از اینها بپرسی «خالق آسمان و زمین کیست؟» می‌گویند: الله.

این است که قرآن اینجا می‌گوید: اَ لَمْ یعْلَمْ بِاَنَّ اللهَ یری. واقعا این نمی‌داند که خدای متعال، عالم به کارهای اوست؟ یعنی خودش می‌داند که این کارها را از روی طغیان و حسادت و صفات رذیله‌اش می‌کند نه از

[١] . جاثیه / ٢٤.

[٢] . زمر / ٣.

[٣] . لقمان / ٢٥، زمر / ٣٨.