ولی بَلِ الاِْنْسانُ عَلی نَفْسِهِ بَصیرَةٌ [١] خود انسان بهتر می‌داند که آن وقتی که در یک جایی ]تذکر می‌دهد و انتقاد می‌کند و عیب دیگری را می‌گوید آیا از این کار لذت می‌برد یا قصد اصلاح دارد.[ مثلا اگر کسی گناهی را مرتکب می‌شود و از هیچ راهی نمی‌شود او را منصرف کرد و راهش منحصر شده به اینکه باید به مردم گفت، مخصوصا اگر گناه گناه اجتماعی باشد، راهش منحصر است به این که به مردم گفته شود. مثل اینکه در مورد ظالم قرآن می‌فرماید: لا یحِبُّ اللهُ الْجَهْرَ بِالسّوءِ مِنَ الْقَوْلِ اِلّا مَنْ ظُلِمَ[٢] خداوند دوست نمی‌دارد کسی درباره افراد بدگویی کند علنا (یعنی ندای بدگویی علیه افراد را بلند کند) مگر برای مظلوم در مقابل ظالم. مظلوم می‌خواهد دادخواهی کند. اینها موارد استثنایی است. ولی انسان خودش بهتر می‌داند که اگر عیب کسی را می‌گوید به خود او، پیش روی او، یا در مواردی پشت سر او، آیا لذت می‌برد از اینکه آبروی او را دارد می‌برد، یا واقعا قصد اصلاح دارد؛ نه تنها لذت نمی‌برد، بلکه از اینکه اینها را بازگو می‌کند و به زبانش می‌آورد ناراحت است ولی چاره‌ای ندارد از اینکه این حرفها را بگوید. پس اینها با یکدیگر اشتباه نشود.

[١] . قیامة / ١٤.

[٢] . نساء / ١٤٨.