را دارد که تا عالم، عالم دنیاست ضبط می‌کرده و تا عالم آخرت می‌شود این ضبط صوت را باز می‌کنند. البته این تشبیه ناقص است، چون ضبط صوت بالاخره یک جماد و مرده است. بِاَنَّ رَبَّک اَوْحی لَها به موجب آنکه پروردگار تو به همین زمین مرده وحی کرده که بگو (نه اینکه خبرها را به او وحی کرده[١] )؛ خدا در آن وقت به زمین وحی کرده که آنچه را در دل داری بگو؛ به او اجازه داده که بگو.

سخن مولوی

مولوی گاهی عجیب بحث می‌کند که واقعا کمتر نظیر دارد؛ انسان بعد می‌بیند که او خوب تفسیر می‌کند. می‌گوید :

عالم افسردست و نام او جماد جامد افسرده بود ای اوستاد

باش تا خورشید حشر آید عیان تا ببینی جنبش جسم جهان[٢]

چون عصای موسی اینجا مار شد عقل را از ساکنان اِخبار شد[٣]

پاره خاک تو را چون زنده ساخت خاکها را جملگی باید شناخت[٤]

[١] . مفسرین متوجه این نكته هستند و آن را ذكر كرده‌اند.

[٢] . همین زلزله را می‌گوید.

[٣] . می‌خواهد بگوید خیال نكن الان هم عالم مرده مرده است، بلكه تو نمی‌فهمی و دركش نمی‌كنی. الان رویمرده‌اش به طرف توست. می‌گوید: آن روزی كه عصا و چوب مرده یكدفعه مار شد عقل فهمید قضیه چیزدیگری است، این جمادها را خیلی نباید جامد حساب كرد.

[٤] . می‌گوید: بدن تو خاك مرده بوده كه حالا زنده شده، پس معلوم می‌شود فاصله مرده و زنده آنقدر زیاد نیست،مرده زود زنده می‌شود. از اینجا تو باید بفهمی كه در همه خاكها قابلیت زندگی وجود دارد.