قاعده ضمان يد
(١)
1 - نكات آغازين
٢١ ص
(٢)
الف مشروعيت ضمان
٢٤ ص
(٣)
ب اسباب ضمان
٢٤ ص
(٤)
ج انواع ضمان
٢٨ ص
(٥)
د تفاوت قاعده ضمان يد و قاعده يد
٢٨ ص
(٦)
2 - مدرك قاعده
٣٠ ص
(٧)
بررسى سندى حديث على اليد
٣٢ ص
(٨)
بررسى جبران ضعف سند به وسيله شهرت
٣٤ ص
(٩)
اشكال امام خمينى رحمه الله در مورد استناد عمل مشهور به حديث على اليد
٣٦ ص
(١٠)
پاسخ اشكال امام خمينى رحمه الله
٣٩ ص
(١١)
فقدان روايت در كتب اربعه و تأثير آن بر استدلال به حديث
٤٢ ص
(١٢)
فصل اول نظريات موجود در مفاد روايت
٤٥ ص
(١٣)
گفتار اول بررسى تفاوت دلالت«على اليد» با توجه به متعلق آن
٤٨ ص
(١٤)
1 - نظريه شيخ انصارى رحمه الله
٤٨ ص
(١٥)
2 - نظريه محقق ايروانى رحمه الله
٥٠ ص
(١٦)
3 - نظريه امام خمينى رحمه الله
٥٢ ص
(١٧)
گفتار دوم بررسى احتمالات موجود در متعلق«على اليد»
٥٤ ص
(١٨)
احتمالات مطرح در متعلق«على اليد»
٥٥ ص
(١٩)
احتمال اول، ديدگاه شيخ طوسى رحمه الله
٥٧ ص
(٢٠)
احتمال دوم، ديدگاه محقق نراقى و محقق ايروانى رحمهما الله
٥٨ ص
(٢١)
تبيين ديدگاه محقق نراقى رحمه الله در مورد متعلق«على اليد»
٥٨ ص
(٢٢)
اشكالات وارد بر ديدگاه محقق نراقى رحمه الله
٦٢ ص
(٢٣)
احتمال سوم، ديدگاه مشهور فقها
٦٥ ص
(٢٤)
الف) دلايل محقق مراغى رحمه الله بر قول به ضمان
٦٧ ص
(٢٥)
ب) ديدگاه محقق اصفهانى رحمه الله در مورد قول به ضمان
٧٠ ص
(٢٦)
ج) ديدگاه امام خمينى رحمه الله در مورد قول به ضمان
٧٣ ص
(٢٧)
نتيجه فصل اول
٧٤ ص
(٢٨)
فصل دوم حقيقت ضمان
٧٤ ص
(٢٩)
گفتار اول ديدگاه علماى اماميه در مورد ضمان
٧٧ ص
(٣٠)
1 - ديدگاه شيخ انصارى رحمه الله تدارك و خسارت شيىء مضمون
٧٧ ص
(٣١)
2 - ديدگاه مرحوم علامه رحمه الله تحقق معاوضه قهريه
٧٧ ص
(٣٢)
3 - ديدگاه محقق نائينى رحمه الله بودن مال در ذمه
٧٨ ص
(٣٣)
4 - قرار گرفتن مال در عهدهى ضامن
٧٩ ص
(٣٤)
الف) نظريه آخوند خراسانى رحمه الله
٨٠ ص
(٣٥)
ب) نظريه محقق اصفهانى رحمه الله
٨١ ص
(٣٦)
ج) نظريه محقق بروجردى رحمه الله
٨٣ ص
(٣٧)
اشكالات نظريه محقق بروجردى رحمه الله
٩٠ ص
(٣٨)
5 - ديدگاه امام خمينى رحمه الله قرار گرفتن عين مال بر عهدهى آخذ
٩١ ص
(٣٩)
اشكالات ديدگاه امام خمينى رحمه الله
٩٦ ص
(٤٠)
تعريف برگزيده ضمان
٩٩ ص
(٤١)
گفتار دوم ديدگاه اهل سنت در مورد ضمان
٩٩ ص
(٤٢)
فصل اول مفهوم يد و انواع آن
١٠٣ ص
(٤٣)
گفتار اول معناى كلمه«يد»
١٠٣ ص
(٤٤)
شمول حديث«على اليد» نسبت به موارد عدم استيلا
١٠٧ ص
(٤٥)
ديدگاه محقق بجنوردى رحمه الله در مورد استيلا
١١٠ ص
(٤٦)
گفتار دوم شمول روايت نسبت به يد مأذون و غير مأذون
١١٠ ص
(٤٧)
بررسى عدم اختصاص روايت به باب غصب
١١٥ ص
(٤٨)
گفتار سوم شمول روايت نسبت به يد مركب و منضم
١١٥ ص
(٤٩)
1 - ديدگاه محقق حلى رحمه الله
١١٦ ص
(٥٠)
2 - ديدگاه صاحب جواهر رحمه الله
١١٧ ص
(٥١)
3 - ديدگاه فاضل مقداد رحمه الله
١١٨ ص
(٥٢)
4 - ديدگاه محقق مراغى رحمه الله
١١٩ ص
(٥٣)
اشكالات وارد بر ديدگاه محقق مراغى رحمه الله
١٢٥ ص
(٥٤)
گفتار چهارم شمول روايت نسبت به يد غير بالغ قاصد
١٢٧ ص
(٥٥)
1 - ديدگاه شيخ انصارى رحمه الله
١٢٩ ص
(٥٦)
اشكال محقق اصفهانى رحمه الله به ديدگاه شيخ انصارى رحمه الله
١٢٩ ص
(٥٧)
پاسخ امام خمينى قدس سره از اشكال محقق اصفهانى رحمه الله
١٣٢ ص
(٥٨)
اشكالات سخن امام خمينى رحمه الله
١٣٧ ص
(٥٩)
توجيه ديدگاه شيخ انصارى رحمه الله
١٣٨ ص
(٦٠)
2 - ديدگاه محقق خوئى رحمه الله
١٤٠ ص
(٦١)
اشكالات وارد بر ديدگاه محقق خوئى رحمه الله
١٤٢ ص
(٦٢)
نتيجه گفتار چهارم
١٤٣ ص
(٦٣)
گفتار پنجم شمول روايت نسبت به يد غير ابتدايى
١٤٣ ص
(٦٤)
احتمالات موجود در ضمان ايدى متعاقبه
١٤٥ ص
(٦٥)
اشكال ثبوتى وارد بر احتمال پنجم
١٤٨ ص
(٦٦)
1 - پاسخ مرحوم آخوند از اشكال ثبوتى
١٤٨ ص
(٦٧)
اشكالات وارد بر پاسخ مرحوم آخوند
١٤٨ ص
(٦٨)
2 - پاسخ محقق نائينى رحمه الله از اشكال ثبوتى
١٥٠ ص
(٦٩)
الف) اشتراك ذواليدها
١٥٠ ص
(٧٠)
ب) نظريهى ضمان طولى
١٥٣ ص
(٧١)
معناى ضمان طولى
١٥٣ ص
(٧٢)
اسباب ضمان طولى
١٥٥ ص
(٧٣)
مقايسه اسباب ضمان طولى با يكديگر
١٥٦ ص
(٧٤)
ديدگاه شهيد اول رحمه الله در مسأله غار و تعاقب ايدى
١٥٨ ص
(٧٥)
اشكال محقق نائينى رحمه الله بر ديدگاه شهيد اول قدس سره
١٥٨ ص
(٧٦)
آثار ضمان طولى
١٦٢ ص
(٧٧)
ديدگاه محقق بجنوردى رحمه الله در مورد ضمان طولى
١٦٣ ص
(٧٨)
ديدگاه امام خمينى رحمه الله در مورد ضمان طولى
١٦٤ ص
(٧٩)
اشكالات وارد بر نظريهى ضمان طولى
١٦٦ ص
(٨٠)
3 - پاسخ صاحب جواهر رحمه الله از اشكال ثبوتى
١٦٩ ص
(٨١)
اشكالات شيخ انصارى رحمه الله بر پاسخ صاحب جواهر رحمه الله
١٧١ ص
(٨٢)
4 - پاسخ شيخ انصارى رحمه الله از اشكال ثبوتى
١٧٥ ص
(٨٣)
اشكالات وارد بر پاسخ شيخ انصارى رحمه الله
١٧٨ ص
(٨٤)
5 - پاسخ پنجم به اشكال ثبوتى
١٨١ ص
(٨٥)
جمعبندى و بيان پاسخ برگزيده
١٨٢ ص
(٨٦)
فصل دوم «اخذ»،«مأخوذ» و ديگر مفردات روايت
١٨٣ ص
(٨٧)
گفتار اول اعتبار اخذ و قبض در ضمان
١٨٣ ص
(٨٨)
گفتار دوم مراد از مال مأخوذ چيست؟
١٨٦ ص
(٨٩)
گفتار سوم لزوم ماليت داشتن مأخوذ
١٨٨ ص
(٩٠)
گفتار چهارم مقصود از اداء چيست؟
١٨٩ ص
(٩١)
گفتار پنجم ظهور غايت مذكور در روايت، در رد تام
١٩٥ ص
(٩٢)
تنبيه اول تأثير علم و جهل نسبت به موضوع در قاعده
١٩٧ ص
(٩٣)
تنبيه دوم جريان قاعده در منافع مستوفاة و غير مستوفاة
٢٠٠ ص
(٩٤)
ديدگاه شيخ انصارى و سيد يزدى رحمهما الله در مورد صدق اخذ بر منافع
٢٠٢ ص
(٩٥)
ديدگاه فقيه محقق والد معظم در مورد منافع غير مستوفاة
٢٠٤ ص
(٩٦)
ديدگاه محقق اصفهانى و خويى رحمهما الله در مورد جريان قاعده در منافع
٢٠٥ ص
(٩٧)
اشكالات مرحوم امام به ديدگاه محقق اصفهانى رحمه الله
٢٠٧ ص
(٩٨)
پاسخ استاد به اشكالات مرحوم امام
٢٠٨ ص
(٩٩)
ادامه سخن مرحوم امام خمينى رحمه الله
٢٠٩ ص
(١٠٠)
اشكالات فقيه محقق والد معظم بر ديدگاه محقق اصفهانى رحمه الله
٢١٠ ص
(١٠١)
پاسخ استاد به اشكالات فقيه محقق والد معظم
٢١١ ص
(١٠٢)
جريان قاعده در مال داراى منافع متعدد
٢١٢ ص
(١٠٣)
تنبيه سوم بررسى شمول قاعده نسبت به حر
٢١٤ ص
(١٠٤)
مقام اول بررسى ضمان نسبت به حر
٢١٦ ص
(١٠٥)
ديدگاه محقق رشتى رحمه الله در ضمان حر
٢٢٢ ص
(١٠٦)
تحقيق مسأله در مقام اول
٢٢٨ ص
(١٠٧)
مقام دوم بررسى ضمان نسبت به منافع حر
٢٢٩ ص
(١٠٨)
جهت اول عمل حر كسوب
٢٣١ ص
(١٠٩)
جهت دوم عمل حر غير كسوب
٢٣٥ ص
(١١٠)
تنبيه چهارم شمول روايت نسبت به اوقاف خاصه و عامه
٢٣٥ ص
(١١١)
اوقاف خاصه
٢٣٥ ص
(١١٢)
ديدگاه شهيد اول رحمه الله در اوقاف عامه
٢٣٩ ص
(١١٣)
ديدگاه صاحب جواهر رحمه الله در اوقاف عامه
٢٣٩ ص
(١١٤)
ديدگاه محقق رشتى رحمه الله در مورد اوقاف عامه
٢٤٠ ص
(١١٥)
ديدگاه محقق بروجردى رحمه الله در مورد اوقاف عامه
٢٤٢ ص
(١١٦)
اشكالات وارد بر ديدگاه محقق بروجردى رحمه الله
٢٤٥ ص
(١١٧)
تنبيه پنجم موضوعيت پرداخت به مالك در رفع ضمان
٢٤٧ ص
(١١٨)
فهرست منابع
٢٥٢ ص
 
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص

قاعده ضمان يد - حسينى خواه، سيدجواد - الصفحة ٢٥٢

و امّا دليل دوّم‌، بطلان آن از مطلب قبل روشن مى‌شود. گرچه بين عقد مضاربه و ضمان منافاتى نيست، امّا اين عدم منافات، اختصاص به تعدّى و تفريط بعد از عقد مضاربه دارد؛ در حالى كه بحث فعلًا در حين عقد مضاربه است. ما معتقديم كه صحّت عقد مضاربه و ترتيب اثر آن، ملازمه‌ى روشنى با رفع عنوان غصب دارد، و يَد را تبديل به يَد امانى مى‌كند؛ و بنابراين، اثر غصب كه عبارت از ضمان است، از بين مى‌رود.

و امّا دليل سوم‌ كه استدلال به حديث على اليد است، بطلان استدلال به آن از مطالب گذشته روشن مى‌شود. همان طور كه قبلًا ذكر نموديم، استدلال به حديث در اين مورد، در صورتى قابل قبول است كه غايت موجود در آن، موضوعيّت داشته باشد، در حالى كه بيان نموديم اين غايت موضوعيّت ندارد.

نتيجه مطلب‌ آن است كه قول اوّل مطابق با تحقيق است؛ و همان طور كه رهن را رافع ضمان دانستيم، بايد عقد قراض يا مضاربه را نيز رافع بدانيم؛ و نمى‌توان بين اين دو عنوان فرقى قائل شد. حتّى هيچ نيازى به دفع مال به بايع نيست، و اين كه برخى گفته‌اند به مجرّد عقد مضاربه، ضمان از بين نمى‌رود، و بلكه چنان چه غاصب مال را به ديگرى مانند بايع سلعه تحويل داد، ضمان مرتفع مى‌شود، هيچ دليلى بر آن نداريم.

از اين بحث روشن مى‌شود اگر مالك مال را به عنوان وديعه، يا اجاره و يا هبه در اختيار غاصب قرار دهد، در تمامى صورت‌ها ضمان مرتفع مى‌شود.

فهرست منابع‌

\* قرآن كريم‌

١- آل بحر العلوم، السيّد محمّد، بلغة الفقيه، تحقيق و تعليق: السيّد حسين بن السيّد محمّد تقى آل بحر العلوم، تهران: مكتبة الصادق، الطبعة الرّابعة، ١٤٠٣ ق.

٢- الأردبيلى، احمد بن محمّد، مجمع الفائدة والبرهان في شرح إرشاد الأذهان، تحقيق و تصحيح: مجتبى العراقى، على‌پناه اشتهاردى و حسين اليزدى، قم: مؤسسة النشر الإسلامى، ١٤٠٦ ق.

٣- الأرنؤوط، شعيب و بشّار عوّاد معروف، تحرير تقريب التهذيب، بيروت: مؤسسة الرسالة، الطبعة الاولى، ١٤١٧ ق.

٤- الإحسائى، محمّد بن على بن ابراهيم المعروف بابن ابى جمهور، عوالى اللئالى العزيزيّة في الأحاديث الدينيّة، تحقيق: آقا مجتبى العراقى، قم: مطبعة سيد الشهداء عليه السلام، الطبعة الاولى، ١٤٠٣ ق.

٥- الأسدى، حسن بن يوسف بن المطهّر (العلّامة الحلّى)، منتهى المطلب في تحقيق المذهب، تحقيق: قسم الفقه في مجمع البحوث الإسلامية، مشهد: مجمع البحوث الإسلامية، الطبعة الاولى، ١٤١٢ ق.