از آيات يادشده، استفاده مى گردد كه خداى بزرگ، تنها مدبر مستقل دراداره نظام هستى مى باشد. از سوى ديگر، قرآن كريم به يك سلسله از علل و اسبابى كه به صورت تدبير كنندگان تبعى و غير مستقل و به اراده و مشيت خـدا، در تدبير جهان هستى مؤثِّر مى باشند، اشاره مى كندو از آنها به عنوان «مُدَبِّر» نام مى برد. آنجا كه مى فرمايد:

( فَالْمدبِّراتِ اَمْرَا ).[٢]

« آنان كه امور نظام هستى را اداره مى كنند ».

بنابراين،« توحيد در تدبير» به معناى آن است كه تدبير استقلالى جهان، مخصوص خداوند است و علل و عوامل ديگرى كه در اداره امور نظام هستى داراى تأثير مى باشند، از خود، استقلالى ندارند، بلكه به صورت اسبابى هستند كه به خواست خدا و مشيت او، نقش خويش را در تدبير امور، ايفاء مى كنند.[٣] وبقاى آنها ودوام تدبير آنها نيز به اراده پروردگار يكتا بستگى دارد، براين اساس، اگر كسى به مدبر بودن آن اسباب، به صورت غير استقلالى ـ چنانكه بيان گرديدـ قائل باشد، چنين

[١] سوره انعام، آيه ١٦٤ .
[٢] سوره نازعات، آيه ٥ .
[٣] زيرا خداوند، كار اداره نظام هستى را با اسباب، انجام مى دهد.