معروف ملا فتح اللّه كاشانى به حدى از تفسير روض الجنان استفاده كرده‌اند كه متن آن دو به‌ويژه تفسير گازر-با روض الجنان كاملا قابل مقايسه و سزاوار سنجشهاى دقيق زبانى و تفسيرى است.جست‌وجو براى روشن شدن ميزان تأثير اين كتاب بر تفسيرهاى فارسى بعد از خود به اندازه‌اى دراز دامن و گسترده است كه مى‌تواند عنوان پژوهش يا پژوهشهايى مستقل قرار گيرد.كما اين كه تأثير ابو الفتوح بر تفسيرهاى عربى بعد از او هم مى‌تواند با آهستگى و شكيبايى تمام به پژوهشى پردامنه- و سرانجام تأليف آثارى در خور توجّه براى مطالعات تطبيقى بينجامد.

نام كتاب

چنان كه علاّمه قزوينى ثابت كرده براساس كليّۀ نسخه‌هاى كهن كه ما در اختيار داريم و برخى از آنها-چنان كه خواهيم ديد-در زمان حيات مؤلّف يا بسيار نزديك به آن زمان نوشته شده است،نام كتاب«روض الجنان و روح الجنان» است،در حالى كه مرحوم شعرانى شايد به استناد قول ابن شهرآشوب در معالم العلماء [٩٦]«روح الجنان و روح الجنان»را پذيرفته و چاپ خود را به اين نام موسوم گردانيده است.

بايد دانست كه در متن اين تفسير از طرف مؤلّف به نام كتاب اشارتى نرفته، تنها در مقدّمۀ كتاب مى‌گويد كه:«جمعى از دوستان و بزرگان از اماثل و اهل علم و تديّن اقتراح كردند كه در اين باب جمعى بايد كردن و وعده دادن به دو تفسير يكى به پارسى و يكى به تازى،جز كه پارسى مقدّم‌تر شد بر تازى براى آن‌كه طالبان اين بيشتر بودند و فايدۀ هركسى بدو عام‌تر بود. [٩٧]»و ما نمى‌دانيم كه آيا بواقع اين نام را خود ابو الفتوح برگزيده است و يا نسخه‌نويسان آن را بدين نام موسوم گردانيده‌اند.

چون اختلافى در نام كتاب بين نسخه‌ها نيست،شايد نخستين نسخه نويس،اين نام را به كتاب داده و بعد همه جا پراكنده شده است.

قرينۀ مختصرى كه از متن تفسير براى علاقۀ مؤلّف به اين تسميه يافته‌ايم،اين

[٩٦] .چاپ تهران،به همّت عباس اقبال ١-٩.

[٩٧] .روض الجنان،چاپ حاضر،جلد اوّل ص ٢.