روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٤٨ - تعيين عصر مؤلّف و تاريخ تقريبى تأليف تفسير حاضر

٦٠٠)روى داده بوده لازمۀ آن اين مى‌شود كه وفات مؤلف ما نحن فيه در اواسط مائۀ سادسه وقوع يافته بوده است و ظنّ غالب نيز همين است-و اللّه اعلم بحقائق الامور.

ثالثا)آن‌كه مؤلّف اين كتاب علاوه بر عدّۀ كثيرى از مشاهير رجال از فقهاء و محدّثين و متكلّمين و مفسّرين و نحاة و لغويّين و علماء عربيّت و ادبا و شعرا از قرون اوليّۀ اسلام گرفته إلى اواخر قرن پنجم كه غالبا در اثناء تفسير حاضر از ايشان نام مى‌برد و به اقوال و آراء و روايات و اشعار ايشان تمسّك مى‌جويد علاوه بر اشخاص مذكوره از پاره كسانى نيز نام برده كه در اوايل إلى اواسط قرن ششم هجرى وفات يافته‌اند.از جمله فصيحى نحوى و هو ابو الحسن على بن ابى زيد محمّد بن على استرآبادى شيعى امامى معروف به فصيحى [٦٧]متوفى در بغداد در ١٣ ذى‌الحجه سنۀ ٥١٦ مؤلف ما نحن فيه در جلد اول ص ٧٤٩-٧٥٠ از تفسير حاضر در تفسير آيۀ فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ مِنْهُنَّ فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ در سورة النّساء[آيۀ ٢٤]در خصوص حلّيّت متعه در مذهب شيعه گويد:«و از اعلام مذهب اماميان يكى متعه است و مخالفان ايشان را به اين طعنه زنند و ابن سكّرة الهاشمى [٦٨]گفت در اين معنى:

يا من يرى المتعة من دينه حلاّ و ان كانت بلا مهر
و لا يرى سبعين تطليقة تبين منه ربّه الخدر
من هاهنا طابت مواليدكم فاجتهدوا في الحمد و الشّكر
خواجه اديب علىّ بن ابى زيد الفصيحى اين را جواب گفت:

بناتكم يا منكرى متعة الاولى راوها رضا في دينهم غير منكرة
اماء و انتم ان معضتم لقولتى عبيد لهم فيما يرون مسخّرة