تأليف تفسير حاضر يا قبل از تأليف كشاف،يعنى قبل از سنۀ ٥٢٨ انجام گرفته بوده يا قبل از شهرت و انتشار كشاف و وصول نسخ آن از مكۀ معظمه- كه در آنجا تاليف آن به اتمام رسيده بوده [٨٥]-به بلاد ايران كه براى اين فقره هم لا بد چند سالى وقت لازم بوده است و بنابراين شقّ اخير ممكن است كه تأليف تفسير حاضر مدّتى بعد از تأليف كشّاف و اصلا مدّتى بعد از وفات خود زمخشرى(يعنى بعد از ٥٣٨)نيز صورت گرفته بوده است.

يك مسئله از خارج بطور حتم محقق و مفروغ عنه است و آن اين است كه تأليف تفسير ما نحن فيه بنحو قطع و يقين و به دليل حسّى-عيانى مؤخّر از سنۀ ٥٥٦ نمى‌تواند باشد زيراكه يكى از نسخ همين تفسير موجوده در كتابخانۀ آستان قدس رضوى در مشهد مقدس(نمرۀ ١٣٤)تاريخ كتابت آن صريحا واضحا و با كلمات تامّه نه با ارقام هندسى«سنه ستّ و خمسين و خمسمائه»است و نسخۀ ديگر از همان كتاب و در همان كتابخانه(نمرۀ ١٣٦)تاريخ استنساخ آن يك سال بعد است يعنى سنۀ«سبع و خمسين و خمسمائة» [٨٦].

پس خلاصۀ مقدّمات مذكوره اين شد كه تاريخ تأليف تفسير حاضر از طرفى به ظنّ غالب مقدم بر حدود ٥١٠ نبوده است،و از طرف ديگر به نحو قطع و يقين و به دليل خارجى-حسّى مؤخر از سنۀ ٥٥٦ نيز نمى‌تواند باشد پس تاريخ تأليف آن محصور خواهد بود ما بين حدود ٥١٠-٥٥٦».

امّا در مورد آنچه مرحوم قزوينى(در پاورقى ٢ ص ٦١٩)[برابر با ص ١٤

[٨٥] .عين عبارت زمخشرى در آخر مجلد سوم از كشّاف طبع مصر ص ٢٩٨ از قرار ذيل است:«و هذه النّسخة هى نسخة الأصل الاولى الّتى نقلت من السّواد و هى امّ الكشّاف الحرميّة المباركة المتمسّح بها المحقوقة ان تستنزل بها بركات السماء و يستمطر بها في السّنة الشّهباء فزغت منها يد المصنّف تجاه الكعبة في جناح داره السّليمانيّة الّتى على باب اجياد الموسومة بمدرسة العلاّمة ضحوة يوم الاثنين الثّالث و العشرين من ربيع الآخر فى عام ثمانية و عشرين و خمسمائة-الخ».

[٨٦] .اين دو نسخه هيچ‌كدام تفسير تمام كامل نيست نسخۀ اوّل عبارت است از مجلّد ١٦ و ١٧ و نسخۀ دوم فقط مجلّد بيستم است و وصف اجمالى اين دو نسخه در همين مقدمه بيان خواهد شد ان‌شاءاللّه تعالى.