روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٦٧ - چاپهاى پيشين روض الجنان و سخنى در شيوۀ تصحيح چاپ حاضر

چنان كه از جدول تعيين نسخۀ اساس اين چاپ(جدول شمارۀ ٢)بر مى‌آيد.

دست‌نويسهايى كه ما اساس اين تصحيح قرار داده‌ايم در مجلدات ٢٠ و ٩ تا ١٧ به- يقين و در جلدهاى ١ تا ٤ به احتمال قريب به يقين(چون نسخه فاقد تاريخ است) از نسخه‌هاى سدۀ ششم و در جلدهاى ٧ و ٨ براساس نسخه‌اى است كه از روى نسخۀ مورخ ٦٠٦ كتابت شده،و تنها در جلدهاى ٥ و ٦ و ١٨ و ١٩ است كه ناگزير به نسخه‌هاى متأخّرتر بسنده كرده‌ايم.

انتظار ما براى دست‌يابى بر نسخه‌اى كهن و كامل بيهوده بود به ناگزير برآن شديم كه نسخه‌اى چندگانه را اساس اين ويرايش قرار دهيم و در هر بخش از تفسير بر كهن‌ترين و دقيقترين نسخۀ موجود تكيه كنيم.در اين كار البته با مسائلى چند روبه‌رو - بوديم كه لازم مى‌آمد براى هركدام در جاى خود چاره‌اى بينديشيم.

يكى از اين مسائل چندگانه اصالت ضبطها و موضوع رسم‌الخطهاى متفاوت دست‌نويسها بود.ضبطهاى اصيل را در نسخه‌هاى كهن‌تر با وسواس تمام و در نسخه‌هاى غير از قرن ششم حتى المقدور حفظ كرديم.رسم الخط عمومى تفسير را هم تا آنجا كه به اصالت نسخه لطمه وارد نمى‌آمد،ضمن مراعات سهولت استفاده براى امروزيان تحت ضابطه‌اى مكتوب و معيّن در آورديم و با يادداشت كردن مواردى كه احتمال اختلاف مى‌رفت در برگه‌هاى جداگانه،برگه‌دانى مفصّل ترتيب داديم كه به هنگام استنساخ و مقابلۀ همۀ مجلدات پيش دستمان بود.مبناى اين رسم الخط صرف نظر از موارد خاصّ نسخه‌هاى كهن،كتاب راهنماى نگارش و ويرايش،فراهم‌آوردۀ خود مصحّحان بوده است.

مسئله ديگر معرّفى ويژگيهاى نسخۀ اساس بود كه به جاى يك مورد ناگزير شديم در چند مورد-يعنى هر جلدى كه براى نخستين‌بار نسخه‌اى اساس واقع مى‌شد-به معرّفى ويژگيهاى آن بپردازيم كه البتّه لازمۀ اين كار اختصار تمام بود.

تنوّع نسخه‌هاى اساس و نسخه بدلها ما را برآن داشت كه در مقدّمۀ هر مجلد بالاستقلال به معرّفى مختصر آنها-حتى اگر موجب تكرار هم باشد-بپردازيم و نمونۀ


[١٠٠] در تهران منتشر كرده است،هيچ‌گونه ارتباطى با تفسير ابو الفتوح يا دست‌كم براساس آنچه ما در نسخه‌هاى كهن ديده‌ايم-ندارد.