روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٣ - نسب مؤلّف كتاب و شرح احوال بعضى از مشاهير خاندان او

غيره سكنى گزيده بوده‌اند و بسيارى از اين خاندانها به اسم«بديليان» (نسبت به جدّ اعلاى ايشان بديل بن ورقاء مذكور)معروف بوده‌اند و سمعانى در كتاب الانساب در نسبت«بديلى»و ابو الحسن بيهقى در تاريخ بيهق در ضمن تعداد خاندانهاى قديم آن ناحيه اسامى جمعى از معاريف بديليان را به دست داده‌اند [٥]و مؤلّف ما نحن فيه شيخ ابو الفتوح رازى و خاندان او گرچه ايشان نيز از اولاد بديل بن ورقاء خزاعى بوده‌اند ولى اين شعبه از اولاد بديل گويا به بديليان معروف نبوده‌اند چه در هيچ‌يك از كتب رجال نسبت مزبور در حق مؤلف يا يكى از اعضاء خانوادۀ او به نظر نرسيد.

تكميلا للفايدة و براى مزيد تعرفه و ايضاح احوال مؤلّف كتاب مناسب چنان دانستيم كه اسامى عدّه‌اى از مشاهير خاندان مؤلّف را كه همگى از اهل علم و فضل و از اجلّۀ فقها و محدّثين شيعۀ اماميّه بوده‌اند ذيلا به نظر خوانندگان برسانيم و مأخذ عمدۀ ما در اين تراجم احوال فهرست معروف شيخ منتجب الدّين على بن عبيد اللّه بن الحسن بن الحسين بن بابويه رازى تلميذ مشهور مؤلّف است با استعانت از پاره‌اى مآخذ ديگر كه اسامى آنها در ضمن سطور آتيه مذكور خواهد شد.

قديم‌ترين كسى كه از اين خاندان نام او در كتب رجال ديده مى‌شود جدّ دوم مؤلّف أبو بكر احمد بن الحسين الخزاعىّ النّيسابورى است از تلامذۀ سيّدين رضىّ متوفّى در سنۀ ٤٠٦ و مرتضى متوفّى در سنۀ ٤٣٦ و شيخ طوسى متوفى در سنۀ ٤٦٠ يعنى از رجال اواخر مائۀ رابعه و اوايل يا اواسط مائۀ خامسه،و ترجمۀ عين عبارت شيخ منتجب الدّين در فهرست در حق او از قرار ذيل است:«شيخ ثقه أبو بكر احمد بن الحسين بن احمد نيشابورى متوطّن در رى پدر شيخ حافظ عبد الرّحمن عادل است و متديّن از تلامذۀ سيّدين مرتضى و رضىّ و شيخ ابو جعفر(طوسى)-رحمهم اللّه-از مؤلّفات اوست:

امالى در اخبار چهار مجلّد،و كتاب عيون الاحاديث و روضه در فقه و


[٥] .نسخۀ لندن ورق ٧٨ الف و ١٣١ ب.