منه فى العاشر من صفر سنة ثلاث و ثلاثين و خمس مائة،و اللّه المستعان على اتمامه و هو المتفضل باحسانه و فرغ منه فى يوم الخامس الثّاني من صفر سنة تسع و سبعين و خمس مائة.و هذا خطّ احقر عباد اللّه،الحسين بن محمّد بن الحسن بن ابراهيم بن محمّد بن م؟كا [٩٤]العمّار،حامدا للّه و شاكرا لنعمه و مصليا على نبيّه محمّد و آله.» آنچه از اين خطبه بر مى‌آيد اين است كه اين مجلّد كه استنساخ آن در روز پنجشنبه دوم صفر سال ٥٧٩ پايان يافته از روى نسخه‌اى نوشته شده كه كتابت آن، روز دهم صفر سال ٥٣٣ هجرى تمام شده بوده است.تاريخ ٥٣٣ كه خواننده مى‌تواند در كليشۀ صفحۀ چهارده جلد يازدهم از چاپ حاضر ملاحظه كند، نكته‌هايى را در سرگذشت اين تفسير روشن مى‌كند:

اين تاريخ چه پايان استنساخ مجلّد حاضر بر دست كاتب اصلى و چه تاريخ ختم اين بخش از تفسير به خامۀ خود شيخ ابو الفتوح خزاعى بوده باشد،در هر صورت اين نكته را مسلّم مى‌دارد كه دست‌كم تأليف نيمۀ اوّل اين تفسير و شايد هم تأليف تمامى آن در سال مذكور(٥٣٣ هجرى)به پايان رسيده و بنابراين شروع به تأليف آن بايستى سالها پيش از اين و احتمالا در اوايل دهۀ دوم قرن ششم هجرى باشد.در اين صورت به احتمال قريب به يقين دست‌نويس مورد بحث از روى نسخه‌اى به خطّ مؤلف و يا نسخه‌اى مربوط به زمان صاحب تفسير،كه شايد به رؤيت و تأييد او نيز رسيده، استنساخ گرديده است،و در اين صورت بطور قطع و يقين بايد اعلام كنيم كه:تاريخ آغاز به تأليف كتاب پيش از سال ٥٣٣ بوده است.

چنان كه پيش از اين ديديم مرحوم قزوينى با استدلالهاى محكم تاريخى،به اين نتيجه رسيده كه«تاريخ تأليف تفسير حاضر از طرفى به ظنّ غالب مقدّم بر حدود ٥١٠ نبوده است و از طرفى ديگر به نحو قطع و يقين و به دليل خارجى-حسّى[تاريخ تحرير نسخۀ ١٣٤ كتابخانۀ آستان قدس رضوى]مؤخر از سنۀ ٥٥٦ نيز نمى‌تواند باشد.پس تاريخ آن محصور خواهد بود ما بين حدود،٥١٠-٥٥٦».و اينك با

[٩٤] .كذا،در متن اصلى بدون نقطه(؟)