روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٤٧ - تعيين عصر مؤلّف و تاريخ تقريبى تأليف تفسير حاضر

را[به اين معنى كه به تصريح خود ازدحام مردم اصفهان را به زيارت قبر ابو الفتوح عجلى و ساير مشايخ صوفيه مدفون در آن شهر مشاهده كرده بوده است]و وفات اين اخير يعنى ابو الفتوح عجلى به تصريح ارباب رجال در سنۀ ششصد هجرى بوده است [٦٥].مقصود اين است كه از سوق حكايت مزبوره ظاهرا چنان بر مى‌آيد كه اين دو واقعه در زمانى نسبة نزديك به يكديگر وقوع يافته بوده يعنى مدّت زياده از حدّ متمادى مثلا هفتاد يا هشتاد سال ما بين آنها فاصله نبوده است و الّا به غايت مستبعد است كه يك نفر انسان عادى در حال رشد و تميز(چنان كه لازمۀ حكايت مزبوره است)دو واقعه را با اين فاصلۀ عظيم در بين،در مدت عمر خود درك كرده باشد و سپس بعد از همۀ اينها در سن نودسالگى يا صدسالگى سفر حجّ پيش گيرد اين فرض فى الواقع اگر مكابره را كنار بگذاريم عادتا به غايت مستبعد بلكه نزديك به محال است،بارى تكرار مى‌كنيم كه از سياق حكايت پيداست كه ما بين دو واقعۀ مزبوره يعنى ما بين وفات ابو الفتوح رازى ما نحن فيه در رى و حضور ابن حمزه در آن واقعه از يك طرف و ما بين سفر ابن حمزه به حجّ و ازآنجا به اصفهان و مشاهدۀ او زيارت مردم قبر ابو الفتوح عجلى را از طرف ديگر(و بعبارة اخرى ما بين وفات ابو الفتوح رازى و ابو الفتوح عجلى)فاصلۀ زيادى از حدّ متمادى در ميان نبوده بلكه چنان مى‌نمايد كه دو واقعۀ مذكوره در زمانى نسبة قريب به يكديگر وقوع يافته بوده است و صاحب روضات نيز به همين عقيده است و تصريح كرده كه ابو الفتوح عجلى به اصفهان در زمانى نزديك به زمان صاحب عنوان (يعنى ابو الفتوح رازى)وفات نموده [٦٦]بنابراين اگر فرض كنيم كه وفات ابو الفتوح رازى حتى پنجاه سال هم مثلا قبل از وفات ابو الفتوح عجلى(در سنۀ