روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٥ - نسب مؤلّف كتاب و شرح احوال بعضى از مشاهير خاندان او

[١١] اين عين عبارت منتجب الدين است:«ابن اخيه».ولى واضح است كه اين تعبير از باب مسامحۀ عرفى است كه معمولا در امثال اين موارد روا دارند و الا در حقيقت ابو الفتوح رازى پسر برادرزاده مفيد نيشابورى بوده نه برادرزاده تنى او(رجوع شود به نسب‌نامۀ اين خاندان در آخر اين فصل)

[١٢] .كذا فى الاصل يعنى در فهرست منتجب الدين چاپى ص ٧.ولى در امل الآمل ص ٤٨٠ در همين مورد نقلا از منتجب الدين بعد از كلمۀ خزاعى يك كلمۀ«عنه»نيز اضافه دارد و نصّه:«و اين اخيه الشّيخ الامام ابو الفتوح الخزاعى عنه رحمهم اللّه».و اين زيادتى به نظر بكلي غلط مى‌آيد چه ظاهر اين عبارت بنابراين زيادتى آن خواهد بود كه ابو الفتوح رازى بلا واسطه از مفيد نيشابورى روايت نموده و عصر او را درك كرده باشد و مرحوم حاجى ميرزا حسين نورى در مستدرك الوسائل ج ٣ ص ٤٨٩ نيز به همين عقيده است و مفيد نيشابورى را در جزء مشايخ بلا واسطۀ ابو الفتوح رازى شمرده است.و اين فقره فوق‌العاده مستبعد به نظر مى‌آيد چه وفات مفيد نيشابورى به تصريح ابن حجر چنان كه خواهد آمد در سنه ٤٤٥ بوده است و اگر اين تاريخ صحيح باشد عصر مفيد نيشابورى بسيار مقدم بر عصر مؤلف خواهد بود چه مؤلف عصر شيخ طوسى متوفى در سنه ٤٦٠ را ظاهرا درك نكرده بوده و هميشه به يك واسطه از او روايت مى‌نمايد پس بطريق اولى عصر مفيد نيشابورى متوفى در سنه ٤٤٥ را نبايد درك كرده باشد.

[١٣] .كذا صريحا واضحا في فهرست منتجب الدين و امل الآمل و نصّهما:«و قد قرأ على السيّدين علم الهدي المرتضى و اخيه الرّضى و الشيخ ابى جعفر الطّوسى-الخ»و چنان كه ملاحظه مى‌شود اين عبارت صريح است در اين كه مفيد نيشابورى بلا واسطه از سيدين مرتضى و رضى روايت نموده بوده و معاصر ايشان بوده است.و مقتضاى تاريخ وفات او كه به تصريح ابن حجر در سنۀ ٤٤٥ بوده نيز همين است ولى در روضات الجنات ص ١٨٤ معلوم نشد از روى چه مأخذى و شايد به اجتهاد خود در اين جا يك كلمه«بالاسناد»افزوده كه بكلى مغيّر معنى است و نصه:«و هو[اي المفيد النّيشابورى]يروى بالاسناد عن مشايخ ابيه الثّلاثة المتقدّمين[يعنى بهم المرتضى و الرّضي و الشيخ الطّوسى]و عن ابن البرّاج-الخ»كه مقتضاى اين علاوه آن خواهد بود كه مفيد نيشابورى به‌واسطه يا وسائطى از سيدين