پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٢ - ٨- رفع اختلاف

ظاهراً «امت» به معناى همان «جماعت واحد» است.

ولى در اين‌كه اين امت واحده كه در آغاز در جهان مى‌زيستند چه امتى بوده‌اند، و چه عقيده‌اى داشته‌اند؟ در ميان مفسّران گفتگو بسيار است، و احتمالات زيادى در تفسير اين امت و سرنوشت آن داده‌اند؛ كه از همه قابل توجّه‌تر سه احتمال است:

نخست اين‌كه آنها امّتى بودند بر مسير هدايت، و اين هدايت از فطرت الهى آنها سرچشمه مى‌گرفت؛ سپس اختلاف كردند؛ اختلافى كه ناشى از محدوديت علم آنها بود؛ چرا كه احكام فطرت و مستقلّات عقلى به تنهايى نمى‌توانند راه گشا باشند؛ اين‌جا بود كه خداوند پيامبران را به يارى جامعه انسانيت فرستاد تا آنها را از تنگناى «اختلافات ناشى از جهل و محدوديّت دانش بشرى» رهايى بخشد.

انبياء آمدند و به اين اختلافات پايان دادند، و حقايق را تبيين كردند؛ ولى بعد از آن، اختلاف ديگرى شروع شد كه ناشى از بخل و ظلم و فساد بود، و در اين هنگام، باز لطف الهى شامل كسانى كه ايمان داشتند و از اخلاص برخوردار بودند گشت و به وسيله نور ايمان و تقوا آنها را به سوى حق رهنمون كرد و به صراط مستقيم رسانيد، و بقيه در ظلمات اختلاف باقى ماندند.

مطابق اين تفسير، امّت واحده‌اى كه در آغاز وجود داشتند امّتى بر حق بودند؛ ولى محدوديّت درك عقلى انسان سبب اختلاف شد، و انبياء به وسيله نيروى وحى كه از هر خطايى مصون است به اين اختلافات پايان دادند، ولى هوا و هوس‌ها و خودخواهى‌ها و خود برتر بينى‌ها سبب اختلافات تازه‌اى شد، و از اين منازعات تنها مؤمنان صالح مصون ماندند.

شاهد اين تفسير محتواى آيه است، كه دو گونه اختلاف براى امّتها ذكر مى‌كند، اختلافى كه انبياء براى پايان دادن به آن مبعوث شدند، و اختلافى كه بعد از نزول كتب آسمانى و بيّنات پيدا شد؛ و اين‌كه بعضى از مفسّران اصرار دارند اين امّت واحده از آغاز همگى منحرف و در ضلالت بودند، نه با لحن آيه سازگار است و نه با