پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٥٦ - طرق شناخت سفيران الهى

موقعيتشان در مسأله نبوت روشن و تثبيت شده است، اخبار آنها نسبت به آيندگان مى‌تواند راهگشا باشد.

به هر حال آنچه مسلّم اين است كه هيچ ادعايى را بدون دليل كافى نمى‌توان پذيرفت، و قرآن مجيد كراراً كسانى را كه سخنى بى‌دليل مى‌گويند، و يا از چيزى بى‌دليل و بدون علم پيروى مى‌كنند ملامت و سرزنش كرده است.

مسلّماً چنين اشخاصى در خور هرگونه ملامت و سرزنش هستند، و به گفته بعضى از فلاسفه: «هركس سخنى را بدون دليل پذيرا شود، شايسته نام انسانيّت نيست».

قرآن مجيد در يكجا چنين اشخاصى را گمراهترين مردم شمرده مى‌گويد: وَ مَنْ اضَلُّ مِمَّنْ اتَّبَعَ هَوَاهُ بِغَيْرِ هُدىً مِنَ اللَّهِ: «چه كسى گمراهتر است از آن كسى كه پيروى از هواى نفس خويش كرده و هدايت الهى را نپذيرفته است» (قصص- ٥٠).

در جاى ديگر، به كسانى كه در مورد توحيد يا نبوّت، يا امورى شبيه آن ادعاهايى داشتند، با صراحت مى‌گويد: هَاتُوا بُرْهَانَكُمْ انْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ: «دليل خود را بياوريد اگر راست مى‌گوييد» (بقره ١١١، نمل ٦٤).

و در مورد ديگر مى‌فرمايد: وَ لَاتَقْفُ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ: «هرگز از چيزى كه علم ندارى پيروى نكن» (اسراء- ٣٦).

و بالاخره كسانى را كه بدون علم سخنى مى‌گويند، دروغگو و مفترى و ظالمترين افراد شمرده است، مى‌فرمايد: فَمَنْ اظْلَمُ مِمَّنْ افْتَرى‌ عَلَى اللَّهِ كَذِباً لِيُضِلَّ النَّاسَ بِغَيْرِ عِلْمٍ: «چه كسى ظالم‌تر است از آن كسى كه به خدا دروغ و افترا بسته، تا مردم را بدون علم و آگاهى گمراه سازد» (انعام- ١٤٤).

با اين اشاره به سراغ هريك از اين طرق چهارگانه مى‌رويم و از مسأله «اعجاز» شروع مى‌كنيم.

ولى بايد توجه داشت كه قرآن از اين مسأله تعبير به اعجاز يا معجزه نمى‌كند.

بلكه عمدتاً از سه تعبير ديگر استفاده كرده است: «آيه» و «بينّه» و «برهان» اكنون با