پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٩٨ - علم اسما چيست؟

لذا در حديثى از امام صادق عليه السلام مى‌خوانيم كه در تفسير اين آيه فرمود: الْارَضِينَ وَ الْجِبَالَ وَ الشَّعَابَ وَ الْاوْدِيَةَ، ثُمَّ نظر الى‌ بِسَاطٍ تَحْتَهُ فَقَالَ هذا الْبِسَاطُ مِمَّا عَلِمَهُ: «منظور تمام زمين‌ها كوه‌ها دره‌ها و بستر رودخانه‌ها (و خلاصه تمامى موجودات جهان) است سپس به فرشى كه زير پايش گسترده بوده نظر افكند و فرمود: حتى اين فرش هم از امورى بوده كه خدا به آدم تعليم داد»! [١]

اين تعبير نشان مى‌دهد كه آدم تمام اين علوم را دارا بود.

مرحوم «علّامه طباطبايى» در «الميزان» سخنى دارد كه حاصلش اين است: «اوّلًا از تعبيرات آيه استفاده مى‌شود كه اين «اسما» يك سلسله امور پنهانى از عالم آسمانى و زمينى و خارج از محيط جهان ماده بود، ثانياً اين اسما مفهوم عام و گسترده‌اى دارد كه واژه‌ «كلها» به آن اشاره مى‌كند، ثالثاً ذكر ضمير جمع مذكر (هُمْ) دليل بر اين است كه تمام آنها داراى حيات و علم بودند و در عين حال تحت حجاب عالم غيب قرار داشتند».

سپس از مجموع سه جمله چنين نتيجه مى‌گيرد: «اينها همان چيزى است كه در آيه ٢١ حجرات اشاره شده‌ وَ انْ شَىْ‌ءٍ الَّا عِنْدَنَا خَزَائِنُهُ وَ مَا نُنَزِّلُهُ الَّا بِقَدَرٍ مُعْلُومْ‌ «خزائن همه چيز نزد ماست و جز به مقدار معلومى آن را نازل نمى‌كنيم».

سپس مى‌افزايد: «نتيجه نهايى اين‌كه آنها موجودات عاليه‌اى بودند محجوب به حجاب غيب كه هر اسمى در اين جهان به خير و بركت آنها نازل شده و از نورانيت آنها بهره مى‌گيرد». [٢]

به هر حال «علم اسما» علم بسيار گسترده‌اى بود كه حقايق مهم اين جهان را در بر مى‌گرفته.

[١]. مجمع‌البيان، جلد ١، صفحه ٧٦.

[٢]. تفسير الميزان، جلد ١، ذيل آيات مورد بحث- ممكن است منظور علامه (قدس سره) از اين سخن سربسته چيزى شبيه مثل افلاطونيه يا عقول عشره باشد.