اسناد لانه جاسوسی آمریکا - دانشجویان مسلمان پیرو خط امام - الصفحة ٦٩٥ - نگرشی بر صنعت نفت و گاز شوروی

سند شماره (١)

گزارش اطلاعاتیژوئیه ١٩٧٦ مرداد ١٣٥٥

نگرشی بر صنعت نفت و گاز شوروی

احتمالاً شوروی نخواهد توانست در سال ١٩٨٠ به هدف خود در تولید نفت که همانا تولید به میزان

٨/١٢ ٤/١٢ میلیون بشکه در روز است نائل آید. در حوزه های غرب سیبری که منشأ تمام طرحها در

زمینه افزایش تولید است، به این علت که نمی توان از صنایع مورد لزوم به موقع بهره برداری نمود، در تولید

نفت نقصانی به میزان ٥ درصد تا ٨ درصد به وجود خواهد آمد. برای جبران این کمبود، شوروی ممکن

است میزان مصرف نفت را پایین بیاورد. به پیشنهاد بعضی از مقامات، اگر بتوان در سالهای ١٩٨٠ در سطح

مصرف سالانه ٥ درصد کاهش ایجاد نمود، در حالی که میزان این کاهش در سالهای قبل حدود ٧ تا ٥/٧

درصد بوده است، شوروی خواهد توانست با استفاده از حوزه های نفتی خود نیاز داخلی را تأمین کرده،

نفت بیشتری را به اروپای شرقی ارسال نماید و به میزان کنونی نیز به غرب نفت بفروشد. ولی اگر نتوان در

رشد مصرف کاهشی ایجاد کرد، شوروی مجبور خواهد بود یا میزان صدور نفت به اروپای شرقی و غربی

را افزایش دهد یا از طریق اوپک نفت بیشتری را وارد نماید.

اهداف شوروی در زمینه تولید گاز در سال ١٩٨٠ یعنی بین ١٠٩٣ تا ١١٨٨ میلیون متر مکعب در

روز نیز حاکی از خوش بینی بیش از حد است. به علت مشکلاتی که در ایجاد خط لوله مناسب وجود

دارد، احتمالاً حدود ٣ درصد تا ١٠ درصد در این زمینه نیز کاهشی در تولید به وجود خواهد آمد. کاهش

این گونه ای احتمالاً سبب خواهد شد که شوروی نتواند به وظایف خود در زمینه صدور گاز و مصرف

داخلی عمل نماید. لیکن گامهایی به منظور انجام این وظایف از هم اکنون برداشته شده است. هر گونه

تخفیف در میزان صدور گاز به غرب معادل از دست رفتن مقدار زیادی ارز خارجی است، که شوروی سعی

دارد از آن هم اجتناب ورزد. به منظور جبران این کمبود پیش بینی نشده و ادامه صدور گاز، شوروی

احتمالاً از ایران و افغانستان مقداری گاز وارد خواهد کرد. علاوه بر این در سالهای ٨٠ ١٩٧٦ از زغال

سنگ به جای گاز در صنایع استفاده خواهد شد. ولی توسل به این گونه منابع جایگزین عملی تدریجی

است. کمبود تولید لوله و تجهیزات خط لوله داخلی و وابستگی روزافزون به واردات و نیز مشکلات حل

نشده ای که در رابطه با برنامه ١٠ ساله وجود دارد، احتمالاً سبب خواهد شد که برنامه ساختمان خط لوله

عظیم این کشور به اتمام نرسد.

شوروی مهمترین تولیدکننده نفت خام در جهان و بعد از آمریکا دومین تولیدکننده گاز طبیعی با

استفاده از تجهیزات و تکنولوژی داخلی است و فقط در زمینه واردات خط لوله و تجهیزات مربوط به

خطوط لوله از نقاط دیگر کمک می گیرد. لیکن اگر شوروی مایل باشد که در افزایش تولید نفت در سالهای

١٩٨٠ نیز تداوم وجود داشته باشد، در دهمین برنامه پنج ساله (٨٠ ١٩٧٦) خود، شوروی به تکنولوژی و

تجهیزات غرب باید متوسل شود تا بتواند به کشف و بهره برداری از منابع نفتی جدید در سیبری و دریاهای

قطبی بپردازد. البته مشکل شوروی در زمینه واردات تکنولوژی و تجهیزات غربی تقریبا لاینحل است

چون سازندگان غربی توانایی عرضه آنها را ندارند و شوروی نیز نمی تواند در ازای آنها ارز مورد قبول

بین المللی را بپردازد و یا ترتیب یک معامله پایاپای را بدهد. گرچه در صنعت نفت شوروی خرید تجهیزات

خارجی دارای اولویت می باشد، ولی در پاییز ١٩٧٥ بعلت کمبود ارز معتبر از ٢٥ پروژه پیشنهادی ١٢ تای