ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ٨٥ - مقصود
در اين آيه، گناه كه سبب شقاوت است، مجازاً شقاوت ناميده شده. بزرگترين شقاوت- يا سبب شقاوت- ترك عبادت خدا و پرستش غير خدا و تكذيب حقيقت و معصيت است.
(رَبَّنا أَخْرِجْنا مِنْها فَإِنْ عُدْنا فَإِنَّا ظالِمُونَ): خدايا، ما را از آتش خارج گردان، اگر باز هم بكفر و تكذيب و معصيت برگرديم، بخود ظلم كردهايم.
حسن گويد: آخرين سخن آنها همين است. از آن پس همچون خران ناله ميكنند.
(قالَ اخْسَؤُا فِيها): خداوند به آنها ميگويد: همچون سگان دور و داخل آتش شويد. اين كلمه مخصوصاً به سگان گفته ميشود و اگر به انسان گفته شود، براى خوار كردن او و ثابت كردن استحقاق اوست عقاب را.
(وَ لا تُكَلِّمُونِ): براى اينكه بيشتر آنها را خوار كرده و غضب خود را آشكار كرده باشد، مىگويد: با من سخن نگوئيد. زيرا كسى كه بمنظور اهانتش با او سخن نگويند، بر خوارى و بدبختيش مىافزايند.
برخى گويند: يعنى در باره رفع عذاب با من سخن نگوئيد كه من عذاب را از شما رفع نخواهم كرد. اگر چه اين مطلب را بصورت نهى آورده، ولى در حقيقت نهى نيست. زيرا در آخرت، امر نهى و تكليف وجود ندارد.
(إِنَّهُ كانَ فَرِيقٌ مِنْ عِبادِي يَقُولُونَ رَبَّنا آمَنَّا فَاغْفِرْ لَنا وَ ارْحَمْنا وَ أَنْتَ خَيْرُ- الرَّاحِمِينَ): انبياء و مؤمنين بدرگاه من نيايش كرده، مىگفتند: خدايا ما را بيامرز و بما رحم كن كه تو بهترين رحم كنندگانى و منظورشان از اين نيايش كسب ثواب بود.
(فَاتَّخَذْتُمُوهُمْ سِخْرِيًّا): شما كافران آنها را مسخره ميكرديد. برخى گويند:
يعنى شما آنها را به بردگى و بيگارى وا مىداشتيد.
برخى گويند: آنها هنگامى كه مؤمنين را آزار ميدادند، مىگفتند: اينها را ببينيد كه به زندگى سخت و ناگوار اين دنيا خشنود شدهاند تا به ثواب آخرت برسند.