ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ١٣٩ - مقصود

مقصود ابو طالب از «ابيض» سفيدى صورت نيست. بلكه منظورش زيادى فضل و احسان و نفع و راهنمايى اوست. بهمين جهت است كه خداوند نيز در باره او مى‌فرمايد:

(سِراجاً مُنِيراً) (چراغ روشن: فرقان ٦١).

(مَثَلُ نُورِهِ كَمِشْكاةٍ فِيها مِصْباحٌ الْمِصْباحُ فِي زُجاجَةٍ): در اين باره چند وجه است:

١- مثل نور خدا- كه همان ايمان است كه در قلب است و وسيله هدايت مؤمنين است- مانند چراغدانى است كه در آن چراغ است. ٢- مثل نور خدا- كه همان قرآن است در دلها- مانند چراغدانى است كه در آن چراغ است. ٣- مثل محمد ٦- كه بواسطه شرافتش نور خدا و منسوب به خداست- مانند چراغدانى است كه در آن چراغ است. ٤- نور خدا همان دلائل توحيد و عدل اوست كه از فرط ظهور همچون نور است. ٥- مقصود از نور طاعت است. يعنى مثل طاعت خدا در دل مؤمن، مانند چراغدانى است كه در آن چراغ است.

مقصود از «مشكاة» روزنه‌اى است در ديوار كه شيشه‌اى جلو آن ميگذارند.

سپس چراغ را پشت شيشه قرار مى‌دهند و روزنه راه ديگرى دارد كه چراغ در آن گذارده شود. برخى گويند: پايه قنديل است كه فتيله در آن قرار داده ميشود و آن پايه هم مثل روزنه است. مقصود از مصباح چراغ است. اينكه بالاختصاص زجاجه يعنى شيشه را ذكر ميكند، بخاطر اين است كه از همه اجسام صافى‌تر و صيقلى‌تر است و چراغ در داخل آن بهتر نور ميدهد.

(الزُّجاجَةُ كَأَنَّها كَوْكَبٌ دُرِّيٌ‌): آن شيشه همچون ستاره بزرگ و درخشانى است كه بگونه درّ داراى صفا و نور و پاكى است. اگر «درى» از «درأ» باشد، يعنى در تراوش نور سريعتر است.

(يُوقَدُ مِنْ شَجَرَةٍ مُبارَكَةٍ زَيْتُونَةٍ): اين چراغ از روغن درخت مبارك زيتون برافروخته مى‌شود. اينكه درخت زيتون را مبارك مى‌نامد، بخاطر اين است كه منافع آن زياد است. زيرا از روغن آن براى روشن كردن چراغ و خوردن و دباغى استفاده ميشود و چوب آن نيز براى سوختن قابل بهره بردارى است و خاكستر آن‌