به حكومت منصوب شده‌اند. بايد توجه داشت ولايت و حكومت معصومان پس از رسول خدا ـ به واسطه نصب رسول الله نيست، بلكه اگر رسول خدا(صلى الله عليه وآله)، حضرت على(عليه السلام) را به عنوان جانشين خويش معرفى كرده‌اند، ابلاغ تعيين الهى بوده است. حضرت على(عليه السلام)از طرف خدا براى ولايت و حكومت منصوب شده بود. درباره ديگر امامان نيز همين گونه است. ليكن مطلب ديگرى كه مطرح است اين است كه:

آيا از جانب خدا كسى در زمان غيبت معصوم(عليه السلام) براى حكومت نصب شده است؟

آنچه از روايات موجود در كتابهاى روايى شيعى استفاده مى‌شود اين است كه در زمان غيبت، فقيهى كه واجد شرايط مذكور در روايات باشد، حق حاكميت دارد و به تعبير برخى روايات از طرف معصومان(عليهم السلام) به حكومت نصب شده است. مشروعيت حكومت فقها زاييده نصب عام آنان از سوى معصومان است كه آنان نيز منصوب خاص از جانب خداى متعال هستند. از نظر شيعه به همان معيارى كه حكومت رسول الله(صلى الله عليه وآله) مشروعيت دارد، حكومت امامان معصوم و نيز ولايت فقيه در زمان غيبت مشروعيت خواهد داشت؛ يعنى مشروعيت حكومت هيچ‌گاه مشروط به رأى انسانها نبوده، بلكه امرى الهى و با نصب او بوده است.

تفاوت نصب امامان معصوم با نصب فقها در اين است كه معصومان(عليهم السلام) به صورت معين نصب شده‌اند، ولى نصب فقها عام بوده و در هر زمانى برخى از آنها مأذون به حكومت هستند.

مشروعيت حكومت از ديدگاه اهل تسنن

از ديدگاه اهل تسنن ـ كه بجز رسول الله(صلى الله عليه وآله) هيچ كس از طرف خدا منصوب نشده است ـ حكومت چگونه، مشروعيت مى‌يابد؟ در جواب بايد گفت: سه راه براى مشروعيت حكومت وجود دارد؛ اول: اجماع مسلمانان براى حكومت يك فرد؛ دوم: نصب توسط خليفه قبلى. سوم: تعيين اهل حلّ و عقد. راه سوّم معروفترين راه حصول مشروعيت از نظر اهل تسنن است و مقصود از آن اين است كه اگر بزرگان مسلمانان ـ كه اهل نظر و رأى هستند ـ اجماع كنند و كسى را براى حكومت معيّن نمايند، حكومت او مشروعيت خواهد داشت.

برخى ديدگاه اهل تسنن در مسأله مشروعيت حكومت را با دموكراسى غربى يكسان دانسته و حتّى از اين راه خواسته‌اند اسلام را پيشتاز دموكراسى بدانند. در جاى ديگر به بررسى ديدگاه اهل تسنن درباره مشروعيت حكومت خواهيم پرداخت و عدم همخوانى نظريه اهل تسنن با دموكراسى را بيان خواهيم كرد.