پرسشها و پاسخها - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ١٧٨ - قرائت هاى مختلف از دين يعنى چه؟ و با اختلاف فتاواى مراجع در بعضى از مسائل چه فرقى دارد؟

مباحات امورى بى‌تفاوت نسبت به سعادت و شقاوت‌اند كه انجام آنها به خودى خود نه انسان را به كمال نزديك مى‌كند و نه از آن دور سازد.

اينك و با توجّه به تقسيم فوق، بايد گفت: كليّه امورى كه اصل و يا كيفيّت انجام آنها مورد الزام دين نيست، در دايره برنامه‌ريزى و تحقيق و مطالعه انسان قرار مى‌گيرد. تصميم‌گيرى درباره اصل و چگونگى انجام آنها به عقل و نيروى فكر و انديشه انسانها وانهاده شده است، تا با كاوشهاى خود و بهره‌گيرى از دستاوردهاى علمى و تحقيقى ديگران زمينه را براى هر چه بيشتر و بهتر به كمال رسيدن و تأمين مصالح خويش فراهم آورند.

از اين رو، اسلام در عين اين كه براى هر عمل و رفتار و حتّى انديشه و پندار انسانها داراى يكى از احكام پنجگانه پيش گفته (واجب، حرام، مستحب، مكروه و مباح) است و به همين دليل كليّه اعمال انسان را در چارچوب نظام ارزشى خود در مى‌آورد، ولى هرگز در پى خاموش كردن فروغ عقل و جلوگيرى از پويايى فكر و توانايى‌هاى بشرى نيست، بلكه با بيانهاى گوناگون انسانها را به علم‌جويى، رشد فكرى، توسعه و پيشرفت و بهره‌گيرى از دانش ديگران ـ اگر چه در دور دست‌ها باشند (اطلب العلم و لو بالصّين) ـ تشويق مى‌كند.

بنابراين، اسلام دنيا و اعمال فردى و اجتماعى انسان در آن را مقدّمه آخرت، و زندگى آن جهانى را برآمده و محصول عملكرد اين جهانى انسان مى‌داند و هرگز با تفكّر سكولاريستى غرب كه دين را از صحنه زندگى اجتماعى انسان خارج مى‌كند و تنها به آن نقشى در محدوده ارتباط فردى انسان با خدا مى‌دهد، سازگارى ندارد.

ج) تمايز قرائت‌هاى مختلف از دين با اختلاف فتاوى

قرائت‌هاى مختلف از دين يعنى چه؟ و با اختلاف فتاواى مراجع در بعضى از مسائل چه فرقى دارد؟

قرائت‌هاى مختلف از دين از تفكر پلوراليزم دينى در بُعد نظرى ناشى مى‌شود، تفكّرى كه مى‌كوشد تا دين را به عنوان حقيقتى كه تنها در نزد خداست و هرگز بشر و حتّى پيامبران را بدان راهى نيست تلقى كند، و چنين وانمود كند كه اديان الهى چهره‌هاى متفاوت آن حقيقت واحدند.

گرايش مذكور چنين مى‌پندارد كه اختلاف اديان ناشى از اختلاف فهمها از دين است: