حكومتى در امريكا، فرانسه و خيلى از كشورها جمهورى است. حتى شوروى سابق كه رژيم سوسياليستى داشت، خود را جمهورى مى‌خواند و مناطق تابع آن به عنوان جمهوريهاى شوروى خوانده مى‌شدند و اكنون كه آزاد شده و خودمختارند، باز جمهورى‌هاى جديد به شمار مى‌آيند با اينكه هر يك از اين كشورها با ديگرى ـ از جهات گوناگون ـ تفاوت دارد. اگر دقت كنيم مى‌بينيم خيلى از كشورها كه از لحاظ نوع اداره و تدبير حكومتى، مردمى هستند، هنوز رژيم سلطنتى دارند؛ مثل انگلستان، بلژيك، تايلند، دانمارك، سوئد و هلند.

نبايد گمان كرد «جمهورى» دقيقاً شكل خاصى از حكومت است، تا نظام فعلى ما ـ كه جمهورى است ـ همان شكل را تقليد كند. هنگامى كه مردم مسلمان ايران به رهبرى امام خمينى مبارزه با رژيم سلطنتى را شروع كردند و سرانجام آن را برانداختند و نظام جمهورى را به جاى رژيم سلطنتى جايگزين نمودند، بواقع حكومتى را نفى كردند كه معيار مشروعيت خويش را موروثى بودن حاكميت مى‌دانست. مردم نظامى را جايگزين رژيم سابق كرده‌اند كه شكل و خصوصيات آن همخوان با موازين اسلامى و ديدگاههاى دينى درباره حكومت است و بر اساس مصالحى كه بايد در اوضاع متغير زمان مورد توجه قرار گيرد، تعيين مى‌شود. از اين رو بايد ارزشها و احكام اسلامى مبناى عمل مسؤولان نظام باشد، نه اينكه «جمهورى» بودن نظام به معناى «غير دينى» بودن آن قلمداد شود.

٩. آيا اين احتمال وجود ندارد كه در صورت برگزارى انتخابات مجدّد مردم به جمهورى اسلامى رأى ندهند؟

قبل از پرداختن به پاسخ، توضيحى درباره احتمال ضرورى است.

احتمال به معناى عام امرى است كه در هر جا راه دارد. مثلا در اتاقى كه شما به استراحت پرداخته‌ايد، احتمال هست سقف آن فرو ريزد، يا اگر براى اصلاح سر و صورت به آرايشگر مراجعه مى‌كنيد، احتمال دارد آرايشگر دچار جنون شده، به جاى اينكه با تيغ موهاى زير گلوى شما را اصلاح كند، رگ گردنتان را قطع نمايد! نمى‌توان گفت اين احتمالات وجود ندارند، ولى اين احتمالات بسيار ضعيف ـ است. شكى نيست هيچ عاقلى به چنين احتمالاتى وقعى نمى‌نهد و آنها را سفيهانه و غيرعاقلانه مى‌شمارد.

گاهى يك احتمال، قراين و شواهدى دال بر صحت دارد. اين گونه احتمالات را «عقلايى»