واقعاً به حقانيت اسلام و تشيع نرسيده باشد، معذور است. اگر چه به خطا رفته است و اعتقاد او حق نيست ـ چرا كه حق نمى‌تواند دو تا باشد، زيرا يا خدا هست و يا نيست؛ يا حضرت محمد(صلى الله عليه وآله) پيامبر خدا و خاتم انبيا هست، يا نيست؛ جمع همه اينها، جمع نقيضين و محال است ـ اما ما اين دسته را اهل عذاب و جهنّم نمى‌دانيم و بسيارى از مردم دنيا داخل در اين طيف مى‌شوند. بله اگر كسى در شناخت حق كوتاهى كرد و يا حق را ديد و عناد ورزيد، البته هم عقل و هم شرع او را مستحقّ تنبيه مى‌دانند. هر شخصى به اندازه تقصير و جرمى كه دارد مستحق تنبيه است.

شاهد بر اين نظر فرازى از دعاى كميل و سخن مولا على(عليه السلام) است كه مى‌فرمايد:

«أَقْسَمْتَ أَنْ تَمْلاََهَا مِنَ الْكَافِرِينَ مِنَ الْجِنَّةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ وَ أَنْ تُخَلِّدَ فِيهَا الْمُعَانِدِين؛ يعنى خدايا تو قسم خورده‌اى كه جهنم را از كافران ـ جنّ و انس ـ پرنمايى و معاندان را در جهنّم، خالد و هميشگى قرار دهى.»

پس هر كس كه كافر باشد و در راه حق نباشد، به ميزان تقصيرى كه دارد وارد جهنم مى‌شود ولى آنانكه براى هميشه در عذاب مى‌مانند افرادى هستند كه اهل عناد و ستيزه‌جويى‌اند.

نكته ديگرى كه بايد توجه داشت اين است كه در بحث پلوراليسم سخن بر سر اين نيست كه من و شما در كدام شهر و كشور و از چه پدر و مادرى متولّد شده‌ايم و در كجا رشد و نموّ پيدا كرده‌ايم، بلكه كلام در اين است كه از ميان اقوال و آراى متفاوت و متناقض، از جهت معرفت‌شناختى و واقعى، يك نظر بيشتر نمى‌تواند درست باشد. و اما اينكه افراد مخالف چه بر سرشان خواهد آمد، امر ديگرى است كه قبلا اشاره شد.

و اما در مورد انگيزه اجتماعى پرهيز از جنگ و خونريزى بايد گفت اين امور موجب حقانيت دعاوى متفاوت و متناقض نبوده و نيست. مقوله حقانيت و عدم حقانيت و صواب و خطا در افكار غير از مقوله عمل انسانها و كينهورزى‌ها و اشتباهات ماست. از يكى به ديگرى نمى‌توان پل زد، بلكه براى پرهيز از جنگها و خونريزى‌هاى غير ضرورى راه صحيحى وجود دارد كه اسلام به نحو احسن آن را طى كرده است. توضيح اين كه: افرادى كه شيعه دوازده امامى نيستند، خود به چند گروه متفاوت تقسيم مى‌شوند كه احكام جداگانه دارند:

الف) فرقه‌هاى شيعه و سنى كه مسلمان‌اند و جز معدودى از افراد (= ناصبى‌ها و اهل سبّ