پندهاي الاهي - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ١١٩ - مفهوم ذكر و تأثير آن بر رفتار
اطاعت و عبادت پروردگار عالمْ حركت مىكرد. هدف خداوند از بيان آن جملات اين است كه باور، ايمان و توجه آن حضرت و بندگان مؤمن خويش را به آن معارف ناب برانگيزد تا در پرتو اين توجه، معرفت آنان پويا، زنده، فعال و كاملتر گردد و تأثير فزونترى در رفتار آنان ببخشد. از اين توجه كه در پرتو آن معرفت انسان كاملتر مىگردد و سراسر زندگى و همه رفتار انسان را مىتواند پوشش دهد، به ياد و ذكر خدا تعبير مىشود. بنابراين، ياد و توجه به خدا و صفات جلال و جمال او، درك حضور خداوند و تجلى صفات او است؛ زيرا هرقدر آن ياد و توجه قوىتر باشد، متعلق آن، كه معرفت به خداوند و صفات او است، تأثير بيشترى در زندگى و رفتار ما مىبخشد.
درك حضور خداوند و توجه قلبى به او، چيزى فراتر از ذكر لفظى است، و وجود ذكرهاى مكرر در نماز و تأكيدى كه در روايات و منابع دينى بر گفتن ذكرهايى چون اللهاكبر و سبحانالله در مناسبتهاى گوناگون شده، و ذكرهاى فراوان واجب و مستحبى كه مورد سفارش قرار گرفتهاند، همه براى اين است كه انسان به ذكر قلبى كه همان درك محضر خداوند است، نائل گردد و معرفت انسان به خدا، زنده و پايدار بماند و گرفتار غفلت نگردد. چه اين كه هرقدر اين معرفت زندهتر و پوياتر شود و توجه قلبى انسان به معبود بيشتر گردد، تأثير فزونترى در رفتار انسان دارد و مسير دستيابى به سعادت را هموارتر مىسازد. از اين رو، ذكر لفظى كه با توجه قلبى همراه نيست و از زبان تجاوز نمىكند، مرتبه نازل ذكر است و چندان تأثيرى بر رفتار انسان ندارد. تأثيرات قابل توجه، منحصر به ذكر