تفسير نمونه‌ ط-دار الكتب الاسلاميه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١١٦ - تفسير عظمت قرآن، و مبدء و معاد

و به سوى او باز مى‌گرديم" و در سوره روم آيه ٢٧ چنين آمده است: وَ هُوَ الَّذِي يَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ وَ هُوَ أَهْوَنُ‌ اليه" او كسى است كه آفرينش را آغاز مى‌كند و سپس باز مى‌گرداند و اين بر او آسانتر است".

و در آيه ٣٤ يونس مى‌خوانيم: قُلِ اللَّهُ يَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ فَأَنَّى تُؤْفَكُونَ‌:

" بگو خداوند آفرينش را آغاز كرده سپس آن را باز مى‌گرداند، با اينحال چرا از حق رويگردان مى‌شويد"؟

با توجه به اين تعبيرات و تعبيرات ديگرى كه مى‌گويد تمام امور سرانجام به خدا باز مى‌گردند وَ إِلَيْهِ يُرْجَعُ الْأَمْرُ كُلُّهُ‌ (سوره هود آيه ١٢٣) روشن مى‌شود كه آيه مورد بحث نيز از آغاز و ختم جهان و بر پا شدن روز قيامت سخن مى‌گويد كه گاهى از آن تعبير به" قوس نزولى" و" قوس صعودى" مى‌كنند.

بنا بر اين مفهوم آيه چنين مى‌شود كه" خداوند تدبير امر اين جهان از آسمان به زمين مى‌كند (از آسمان آغاز و به زمين منتهى مى‌گردد) سپس همه اينها در روز قيامت به سوى او باز مى‌گردند".

در تفسير" على بن ابراهيم" در ذيل همين آيه مى‌خوانيم:" منظور تدبير امورى است كه خداوند به تدبير آن مى‌پردازد، و همچنين امر و نهى كه در شرع وارد شده و اعمال همه بندگان، تمام اينها روز قيامت آشكار مى‌شود، و مقدار آن روز به اندازه هزار سال از سالهاى اين دنيا است" [١] در اينجا اين سؤال پيش مى‌آيد كه در آيه ٤ سوره معارج در مورد طول روز قيامت مى‌خوانيم: تَعْرُجُ الْمَلائِكَةُ وَ الرُّوحُ إِلَيْهِ فِي يَوْمٍ كانَ مِقْدارُهُ خَمْسِينَ أَلْفَ سَنَةٍ:" فرشتگان و روح به سوى او عروج مى‌كنند در روزى كه پنجاه هزار سال است" چگونه مى‌توان ميان آيه مورد بحث كه مقدار آن را فقط يكهزار سال‌

[١]" تفسير نور الثقلين) جلد ٤ صفحه ٢٢١ و" تفسير صافى" ذيل آيه مورد بحث.