تفسير نمونه‌ ط-دار الكتب الاسلاميه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٥٢ - تفسير رحمت و درود خدا و فرشتگان راهگشاى مؤمنان

قيامت مقامشان از همه برتر است"؟! فرمود:

الذاكرون اللَّه كثيرا:

" آنها كه خدا را بسيار ياد مى‌كنند".

ابو سعيد مى‌گويد: عرضكردم‌

يا رسول اللَّه! و من الغازى فى سبيل اللَّه؟:

" آيا چنين كسانى حتى از جنگجويان راه خدا والا مقام‌ترند"؟! فرمود:

لو ضرب بسيفه فى الكفار و المشركين حتى ينكسر و يختضب دما لكان الذاكرون اللَّه افضل درجه منه!

" اگر با شمشيرش آن قدر بر پيكر كفار و مشركين بزند كه شمشيرش بشكند و با خون رنگين شود آنها كه ياد خدا بسيار مى‌كنند از او برترند"! [١] چرا كه جهاد خالصانه نيز بدون ذكر كثير خداوند ممكن نيست.

و از اينجا معلوم مى‌شود كه ذكر كثير معنى وسيعى دارد و اگر در بعضى از روايات به تسبيح حضرت فاطمه زهرا عليها السلام (٣٤ مرتبه اللَّه اكبر و ٣٣ مرتبه الحمد للَّه و ٣٣ مرتبه سبحان اللَّه) و در كلمات بعضى از مفسران به ذكر صفات عليا و اسماء حسنى و تنزيه پروردگار از آنچه شايسته او نيست يا مانند آن تفسير شده، همه از قبيل بيان ذكر مصداق روشن است، نه محدود ساختن مفهوم آيه به خصوص اين مصاديق است.

همانگونه كه از سياق آيات به خوبى بر مى‌آيد منظور از" تسبيح خداوند در هر صبح و شام" همان دوام تسبيح است، و ذكر خصوص اين دو وقت به عنوان آغاز و پايان روز مى‌باشد، و اينكه بعضى آن را به نماز صبح و عصر يا مانند آن تفسير كرده‌اند باز از قبيل ذكر مصداق است.

به اين ترتيب" ذكر كثير خداوند، و تسبيح او هر صبح و شام" جز به تداوم توجه به پروردگار و تنزيه و تقديس مداوم او از هر عيب و نقص حاصل نمى‌گردد، و مى‌دانيم كه ياد خدا براى روح و جان انسان همچون غذا و آب است براى تن،

[١]" در المنثور" طبق نقل" الميزان" جلد ١٦ صفحه ٣٥٣.