تفسير نمونه‌ ط-دار الكتب الاسلاميه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١١٥ - تفسير عظمت قرآن، و مبدء و معاد

٢- بعضى اشاره به فرشتگان الهى مى‌دانند كه فاصله آسمان را تا زمين در مدت پانصد سال طى مى‌كنند، و در همين مدت نيز باز مى‌گردند و به تدبير اين جهان به فرمان خدا مشغولند.

٣- بعضى ديگر آن را اشاره به دورانهاى تدبير الهى در اين عالم مى‌دانند و معتقدند كه دورانهاى مختلف تدبير هر يك هزار ساله است، و در هر هزار سال خداوند تدبير امر آسمان و زمين را به فرشتگان خود، دستور مى‌دهد، و پس از پايان اين دوران هزار ساله، دوران ديگرى آغاز مى‌شود.

اين تفسيرها در عين اينكه مطالب گنگ و مبهمى را ارائه مى‌دهد، قرينه و شاهد خاصى از خود آيه و از آيات ديگر قرآن ندارد.

به عقيده ما منظور از اين آيه به قرينه آيات ديگر قرآن، و نيز رواياتى كه در تفسير آيه وارد شده چيز ديگرى است.

و آن اينكه: خداوند اين جهان را آفريده، و آسمان و زمين را با تدبير خاصى نظم بخشيده، و به انسانها و ديگر موجودات زنده لباس حيات پوشانده، ولى در پايان جهان اين تدبير را بر مى‌چيند، خورشيد تاريك و ستارگان بى فروغ مى‌شوند و به گفته قرآن، آسمانها را همچون طومارى در مى‌نوردد، تا به حالت قبل از گسترش اين جهان در مى‌آيند:" يَوْمَ نَطْوِي السَّماءَ كَطَيِّ السِّجِلِّ لِلْكُتُبِ كَما بَدَأْنا أَوَّلَ خَلْقٍ نُعِيدُهُ‌":" آن روز كه آسمان را همچون طومارى در هم مى‌پيچيم، سپس همانگونه كه آفرينش را آغاز كرديم آن را باز مى‌گردانيم" [١] و به دنبال در هم پيچيده شدن اين جهان طرحى نوين و جهانى وسيعتر ابداع مى‌گردد، يعنى پس از پايان اين دنيا جهان ديگر آغاز مى‌شود.

اين معنى در آيات ديگر قرآن نيز آمده است از جمله در آيه ١٥٦ سوره بقره مى‌خوانيم: إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَيْهِ راجِعُونَ‌:" ما از آن خدا و از سوى او هستيم،

[١] سوره انبياء آيه ١٠٤.