(١٩١) وَ اقْتُلُوهُمْ حَيْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ وَ أَخْرِجُوهُمْ مِنْ حَيْثُ أَخْرَجُوكُمْ وَ الْفِتْنَةُ أَشَدُّ مِنَ الْقَتْلِ وَ لا تُقاتِلُوهُمْ عِنْدَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ حَتَّى يُقاتِلُوكُمْ فيهِ فَإِنْ‌قاتَلُوكُمْ فَاقْتُلُوهُمْ كَذلِكَ جَزاءُ الْكافِرينَ‌

و در راه خدا، با كسانى كه با شما مى‌جنگند، نبرد كنيد! و از حدّ تجاوز نكنيد، كه خدا تعدّى‌كنندگان را دوست نمى‌دارد!

و آنها (بت‌پرستانى كه از هيچ گونه جنايتى ابا ندارند) را هر كجا يافتيد، به قتل‌برسانيد! و از آنجا كه شما را بيرون ساختند آنها را بيرون كنيد! و فتنه از كشتار هم بدتر است! و با آنها، در نزد مسجد الحرام جنگ نكنيد! مگر اين كه در آن جا با شمابجنگند. پس اگر (در آن جا) با شما پيكار كردند، آنها را به قتل برسانيد! چنين است جزاى كافران!

شأن نزول:

جنگِ مجاز و ممنوع‌

بعضى از مفسران، دو شأن نزول براى نخستين آيه از اين آيات نقل كرده‌اند.

نخست اين كه: اين آيه، اولين آيه‌اى بود كه درباره جنگ با دشمنان اسلام نازل شد، و پس از نزول اين آيه، پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله با آنها كه از در پيكار در آمدند، پيكار كرد و نسبت به آنان كه پيكار نداشتند، خوددارى مى‌كرد، و اين ادامه داشت تا دستور:

أُقْتُلُوا الْمُشْرِكِيْنَ‌

كه اجازه پيكار با همه مشركان را مى‌داد، نازل گشت. [١]

دوم شأن نزولى است به نقل از «ابن‌عباس» كه اين آيه، در مورد صلح حديبيه نازل گرديد، و جريان چنين است: رسول خدا صلى الله عليه و آله با ١٤٠٠ نفر از ياران خود، آماده عمره شدند، چون به سرزمين حديبيه (محلى است در نزديكى مكّه) رسيدند، مشركان از ورود آنها به «مكّه» وانجام مناسك عمره، ممانعت كردند، وپس‌ازگفتگوى زياد با پيامبر صلى الله عليه و آله مصالحه كردند، كه سال بعد براى انجام عمره به «مكّه» بيايند و آنان «مكّه» را سه روز براى او و مسلمانان خالى نمايند تا طواف خانه خدا كنند.

[١] «تفسير كبير فخر رازى»، ج ٥، ص ١٢٧؛ «بحار الانوار»، ج ٢٠، ص ٣٢٠؛ «مجمع البيان»، ذيل آيه مورد بحث؛ «تفسير ابن كثير»، ج ١، ص ٣٨٦، ذيل آيه مورد بحث.